Journalist aan het hof van de tsaar

Vandaag is het de dag van de persvrijheid. Voor Grigori Kritsjevski (37) heeft deze dag absoluut betekenis. Terwijl de meeste Russen moe en ongeïnteresseerd de media de rug toekeren, denkt Kritsjevski met bitterheid terug aan de machtstrijd rond NTV. Het staatsbedrijf Gazprom won en nam het televisiestation over. ,,We zijn eruit gegooid.''

door Wendelmoet Boersema

Grigori Kritsjevski zat begin april dag en nacht in de studio's van NTV om de onafhankelijke zender te redden. Tevergeefs. Gazprom werd de nieuwe baas en Kritsjevski stapte met zijn oude baas, Jevgeni Kiseljov, over naar de zender TV-6 van mediatycoon Boris Berezovski. Kritsjevski is daar nu chef nieuwsdienst.

De grootste bedreiging voor de Russische media zijn volgens hem de machtige autoriteiten in de regio's. ,,Daar is de gouverneur nog steeds de tsaar. Als hem iets niet zint, zal hij ervoor zorgen dat Moskou het niet te horen krijgt. Mijn correspondenten vertellen me: journalisten van staatszenders of -kranten krijgen overal het groene licht. Maar ben je van een privaat medium, dan zijn ze niet zo welwillend. Dan proberen ze zelfs informatie achter te houden.''

Journalisten in Moskou stuiten bij het leveren van kritiek op het Kremlin op veel minder dreiging. Maar daar werken volgens Kritsjevski dan ook tamelijk verlichte mensen in de hoogste echelons van de macht. ,,Zij vinden kritiek op het bestuur en ambtenarij wel slecht, maar begrijpen tenminste iets van het recht op informatie. Tenminste, ik hoop dat in de kringen rond president Poetin mensen werken die begrijpen dat macht zonder het recht op informatie verwordt tot een totalitair regime.''

NTV stond kritisch tegenover de macht, maar was geen raddraaier vindt Kritsjevski. ,,Ik heb mijn mensen altijd afgehouden van een al te radicaal standpunt. Als Poetin iets fout deed, brachten we dat natuurlijk, maar ook als hij iets voor elkaar kreeg. Toch hebben we het afgelopen jaar de druk gevoeld. Er waren telefoontjes, geheime contacten. Een boodschapper uit de Kremlin-administratie zei ons: NTV kan gered worden als jullie geen kritiek meer leveren op het Kremlin. En als de Poetin-pop uit Koekli verdwijnt (het populaire satirische programma van NTV, een soort Spitting Image, red.)''

Eind december werd ook Kritsjevski benaderd. ,,Ze probeerden me in de kring van Kremlin-journalisten te trekken. Ik heb toen gezegd: Kiseljov is bij ons de nummer een, waarom vragen jullie hem niet? Maar dat deden ze niet. Kennelijk hebben ze toen de koers verlegd, ze belden mij niet meer''.

Kritsjevski is somber over de toekomst van de onafhankelijke media. De steun van de gewone Rus brokkelt af. ,,De houding van de bevolking is veranderd. Persvrijheid staat nu veel minder hoog in aanzien. Tijdens de perestrojka wilde iedereen informatie over wat er werkelijk was gebeurd in het land, onder Brezjnev, onder Stalin. Nu interesseert niemand dat meer.''

De Russen zijn moe van alle hervormingen, ze willen rust en stabiliteit. ,,Laat het salaris klein zijn, het wordt nu tenminste uitbetaald, denken ze. De worst is niet zo goed, maar tenminste verkrijgbaar. De vrijheid van meningsuiting zit niet langer in de boodschappenmand van de Rus. Dat drukt precies uit hoe de vlag erbij hangt.''

De afgelopen weken waren moeilijk voor Kritsjevski. ,,Ik kan het niet verkroppen dat ze gewoon met ons hebben afgerekend, ons eruit gegooid hebben. Dat buitenstaanders scholden op wat ons dierbaar is. De belangrijkste reden dat ik vierenhalf jaar geleden bij NTV kwam werken, is mijn persoonlijke sympathie voor Jevgeni Kiseljov. We spraken af elkaar nooit te laten vallen. Dat sociale contract is nog steeds geldig en het is het enige wat ik nodig heb. Het hoge salaris en de auto met chauffeur kan ik wel missen. Met de achterblijvers heb ik geen contact meer.''

Kritsjevski is bitter over de collega's die zich met geld en intimidatie lieten overhalen te blijven bij NTV. ,,Maar ik veroordeel hen niet. Ze hebben gezinnen en moeten aan de toekomst denken.''

,,Onze ploeg moet nu overleven. Kiseljov kan wel zeggen dat alles goed komt, maar mensen willen dat zelf zien met eigen ogen, in hun eigen beurs. We hebben gebrek aan camera's, schotelantennes, studio's, mankracht, telefoons en printers. We werken samen met de technische dienst van TV-6, maar de verhouding met de oorspronkelijke TV-6-ploeg is moeizaam. Zij vinden dat wij hen hebben overvallen, ze vrezen voor hun eigen baan.'' ,,Wij brengen nu alleen het nieuws op TV-6 en op de zender TNT, en het actualiteitenprogramma Itogi van Kiseljov. Dat is ook het enige wat ik wil doen: informatie doorgeven, hoewel ik begrijp dat niemand hier vandaag de dag zit te wachten op private onafhankelijke televisie.''

Hij heeft geen persoonlijke band met Boris Berezovski, de eigenaar van TV-6. ,,Ik heb geen banden met het Kremlin. Ik wil niemand meer steunen, voor niemand vechten. NTV was, dat valt niet te ontkennen, jarenlang een oppositiezender. Kiseljov had van meet af aan verplichtingen tegenover de eigenaar, Vladimir Goesinski. Maar nu is de politieke situatie veranderd, en daarmee de verhoudingen binnen de tv-wereld. Ik wil onafhankelijk nieuws maken en ik hoop dat de sympathie van de kijkers nog bij ons ligt. Dat ze onze correspondenten meer vertrouwen dan die van de staatstelevisie.''

Kritsjevski is na zijn studie Franse letterkunde toevallig in de journalistiek gerold. ,,Na mijn studie was ik een poosje presentator en dj bij radiozenders. Maar ik begreep dat ik geld moest verdienen, daarom ging ik bij westerse bedrijven werken. Zo'n prestigieuze baan wilde iedereen begin jaren negentig. Een vriend heeft me uiteindelijk bij de televisie gehaald.''

Dat hij ooit journalist is geworden, daar heeft hij spijt van als haren op zijn hoofd. ,,Eigenlijk heb ik me mijn hele leven willen bezighouden met Franse poëzie. Journalistiek is een vak dat je met handen bindt. Je wordt overdreven voorzichtig, elke leeghoofd kan je in opwinding brengen. De journalistiek is in Rusland bovendien een plek waar zich zeer veel intriganten ophouden. Alsof je aan het hof van de tsaar werkt. Mensen verdringen zich om een paar gunstelingen, proberen het hen naar de zin te maken en de concurrentie eruit te werken. Een broedplaats van ambities en intriges.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden