Een boot van de Turkse kustwacht, die klaarligt om de vluchtelingen zoals Jouma van het vlot te halen.

ReportageGriekenland

Jouma zette heel even voet aan Griekse wal

Een boot van de Turkse kustwacht, die klaarligt om de vluchtelingen zoals Jouma van het vlot te halen.Beeld Turkse kustwacht

Griekenland stuurt asielzoekers die het land hebben bereikt, gedwongen terug naar Turkije. Zoals Jouma uit Syrië, die twaalf uur lang dacht dat hij Europa eindelijk bereikt had.

Jouma heeft eindelijk het gevoel dat hij het geluk aan zijn zijde heeft als bij zonsopgang zijn voeten het strand van het Griekse eiland Samos raken. Drie keer eerder probeerde de Syriër uit Damascus vanuit Turkije naar Griekenland te komen. Op 28 april is het, met een kalme zee als gunstig voorteken, dan eindelijk gelukt. Als Jouma voet aan wal zet, kan hij nog niet vermoeden dat hij en zijn 21 medepassagiers nog geen 12 uur later weer terug op zee zullen zijn.

Dat de boot met vluchtelingen een van de Griekse eilanden heeft weten te bereiken, is opmerkelijk te noemen. De VN-Vluchtelingenorganisatie UNHCR noteert in april slechts één boot met 39 mensen aan boord die aankomt bij een van de Griekse eilanden. In diezelfde periode vorig jaar landden 1856 vluchtelingen. 

Dat het dit jaar zo stil is, heeft alles te maken met de spanningen tussen Griekenland en Turkije. Wanneer Turkije eind februari dreigt de vier miljoen vluchtelingen die het opvangt naar Griekenland te sturen, sluit Griekenland de grenzen. Ook schort het land het recht op asiel op voor een maand.

Op dezelfde dag dat Jouma voet aan wal zet op Samos, bezoekt de Griekse minister van migratie en asiel, Notis Mitarakis, het eiland. Volgens hem zijn er sinds april geen nieuwe vluchtelingen gearriveerd in Griekenland, ‘dankzij de grote inzet van Griekse veiligheidstroepen’. Een week later vertelt de Griekse overheid aan nationale media dat de inzet valt onder een nieuwe strategie die ze als ‘agressieve surveillance’ omschrijft.

Uit onderzoek van Lighthouse Reports en Bellingcat voor Trouw en Deutsche Welle blijkt wat dat in de praktijk betekent: asielzoekers die Griekenland bereikt hebben, worden terug de grens overgezet. Zeker is dat dit ten minste 32 mensen is overkomen. “We hebben het hier over gedwongen terugkeer, zelfs vanuit kampen zonder dat er een formele procedure is gevolgd. Dat is nieuw”, zegt Vassilis Papadopoulos, de voormalig secretaris-generaal van de Raad van Europa voor Migratiebeleid.

De vluchtelingen, opgepikt door de Turkse kustwacht.Beeld Sahil Güvernlik Komutangili

Op een reddingsvlot terug naar Turkije

Jouma en zijn 21 metgezellen, merendeels landgenoten, klimmen in de ochtend van 28 april nog nietsvermoedend een steil rotspad op aan de westkant van het eiland. Een van de vluchtelingen deelt de live-locatie via Whatsapp. Anderen delen video’s en foto’s van hun aankomst op Samos waardoor de exacte locatie van hun aankomst is vast te stellen.

De groep loopt naar het dorp Drakei, hemelsbreed niet ver van hun landingsplek. Nadat ze water van een vriendelijke Griekse hebben gekregen, belt een vrouw uit de groep die Engels spreekt de politie om kenbaar te maken dat ze asiel willen aanvragen. Maar wanneer de politie arriveert, gebeurt niet wat de asielzoekers verwachten. In plaats dat de politie ze naar een kamp brengt, nemen ze alle telefoons in beslag en wordt de groep door mensen in corona-beschermende kleding naar de haven van het eiland gebracht. 

Daar worden ze op een reddingsvlot gezet en door een schip van de Griekse kustwacht richting Turkije gesleept; plaatselijke bewoners zien dit gebeuren en doen er verslag van op de lokale radio. Wanneer ze de Turkse wateren naderen en de Turkse kustwacht in de buurt is, wordt het reddingsvlot zonder motor losgelaten, vertelt Jouma met een geleende telefoon vanuit Turkije. De Turkse kustwacht wacht af. Wanneer het tij de vluchtelingen terug naar Griekenland meeneemt, probeert de Griekse kustwacht het vlot richting de Turken te duwen. Dit levensgevaarlijke spel gaat door tot de middag van 29 april. 

Op bovenstaande video die de Turkse kustwacht online heeft gezet, is te zien hoe de Turken uiteindelijk de groep vluchtelingen van een reddingsvlot halen - daarop is te zien dat het om dezelfde mensen gaat die een dag eerder op Samos landden. De Turkse kustwacht brengt de groep aan wal, neemt de paspoorten van de asielzoekers in en stopt hen in quarantaine in een gebouw in de Turkse stad Aydin. Na veertien dagen mag Jouma het pand verlaten. Zijn paspoort ligt nog bij de kustwacht.

De volledige naam van Jouma is bij de redactie bekend.

Dit verhaal werd mogelijk gemaakt door de Borders Newsroom, een initiatief van Lighthouse Reports waarin toonaangevende Europese media en organisaties onderzoek doen naar de gebeurtenissen bij de Grieks/Turkse grens.

 Verantwoording

Het onderzoek is gebaseerd op bewijsmateriaal uit openbare bronnen en interviews met twaalf asielzoekers in Turkije die allemaal met documenten, video’s en foto’s konden aantonen dat ze kortere of langere tijd in Griekenland verbleven en daar asiel wilden aanvragen.

Dit verhaal werd mogelijk gemaakt door de Borders Newsroom, een initiatief van Lighthouse Reports waarin toonaangevende Europese media en organisaties onderzoek doen naar de gebeurtenissen bij de Grieks/Turkse grens.

Lees ook: 

Griekenland stuurt asielzoekers stiekem terug naar Turkije

Griekenland zet asielzoekers gedwongen de grens over naar Turkije, ook mensen die al weken of zelfs maanden in het land verblijven. Daarmee overtreedt de Griekse overheid internationale verdragen zoals het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden