Joseph Mankiewicz (1909-1993)

Op de slotavond van het 22ste Filmfestival Rotterdam werd bekend dat Joseph L. Mankiewicz op drieentachtig jarige leeftijd aan een hartaanval is overleden. De gedachten van vele festivalhabituees zullen die avond naar het Festival van 1984 zijn uitgegegaan.

Als producer, scenario-schrijver en regisseur was Mankiewicz in dat decennium een kanjer. Door zijn met Oscars en Oscar-nominaties overladen films als 'A letter to three wives' (1949), 'All about Eve' (1950), 'Julius Cesar' (1953), 'The barefoot Contessa' (1954) en 'Suddenly, last summer' (1959), drukte hij zijn stempel op de periode waarin het Hollywood-studiosysteem nog net floreerde.

Als typische vertegenwoordiger van dat systeem was Mankiewicz van alle markten thuis. Niet alleen was hij regisseur, scenarioschrijver en producent, ook opereerde hij in ieder denkbaar genre. Vanaf 1946 regisseerde hij zowel gangsterfilms ('Somewhere in the night', 1946), 'toneelverfilmingen ('Julius Cesar', 1953 en 'Sleuth', 1972) musicals ('Guys and dolls', 1955), literaire drama's (All about Eve') en spektakelfilms (Cleopatra', 1963).

Het best was Mankiewicz op dreef in zedenkomedies annex -drama's waarin hij de troebelste zijden van de menselijke psyche tot op het bot blootlegde. Voor velen het voorbeeld van zo'n Mankiewicz-topper is 'All about Eve' waarin een ouder wordende actrice (Bette Davis) op uiterst doortrapte wijze uitgerangeerd wordt door een ogenschijnlijk onnozele nieuwkomer (Anne Baxter).

De kracht van de beste films van Mankiewicz' school in hun uitgekiende scenario's, die zijn drama's altijd iets artificieels en onwerkelijks gaven. Vooral met de flashbackvertelling wist hij dat effect meesterlijk te bereiken. Zo begint 'The barefoot contessa' met de begrafenis van de betoverende mooie en geheimzinnige gravin Maria Vargas (Ava Gardner). Om haar graf staan, in de stromende regen, alle mannen die in haar leven een rol speelden. In lange flash-backs blikken ze om de beurt terug op hun omgang met de mysterieuze Maria.

De onechtheid en de geconstrueerdheid van Mankiewicz drama's werd nog verhoogd door zijn messcherpe mono- en dialogen. Zijn personages bedienden zich nooit van gewone spreektaal, maar gaven altijd messcherpe definities van hun situaties, ervaringen of emoties. Vele teksten van Mankiewicz zijn nu graag geciteerde klassiekers. De bekendste komt uit 'All about Eve'. Betty Davies voelt dat ze zich op een party niet zal kunnen beheersen en zegt: "Fasten your seatbelts. It's going to be a bumpy night."

De geconstrueerdheid van de films van Mankiewicz zette zich voort in de visuele stijl. De decors, locaties, belichting, kleuren en het acteren waren altijd theatraal, zweemden altijd naar het surreele. In de beste films van Mankiewicz werden de diepste waarheden altijd gehuld in arty constructies. Bij zijn films voelde je altijd dat leven en kunst niet identiek zijn, dat kunst het leven vormgeeft, herschept.

In 1963 kwam er een abrupt einde aan Mankiewicz carriere. Zijn miljoenen-produktie 'Cleopatra' met de zich verlievende Elizabeth Taylor en Richard Burton in de hoodrollen werd een enorme flop. Mankiewicz verloor alle krediet bij de studio's, die hij nog kort te voren rijkelijke voedde en maakte nog maar drie films. Meer en meer werd hij de levende legende zoals die in 1984 Rotterdam aandeed.

Een verbitterd man die het nieuwe Hollywood en het Hollywood dat hem uitspuwde in niet mis te verstane termen verketterde. "Daar" , zei hij twee jaar geleden, "leveren ze slechts handleidingen af, over 'hoe vermoord ik mensen', 'hoe terroriseer ik een school', of 'hoe voer ik een intergalactische oorlog'." Maar ook een trotse oude maestro die - en met alle recht van spreken - zjn jaren in Hollywood afschilderde als een voorbije glorietijd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden