José Sócrates: Een heel liberale socialist

Een pragmatisch socialist van het type Tony Blair of de Zweedse premier Goran Persson, zo ziet Portugals nieuwe premier José Sócrates (47) zichzelf graag.

Voor het eerst sinds dertig jaar heeft een socialist in Portugal de absolute meerderheid gehaald. José Sócrates Carvalho Pinto de Sousa kan rekenen op 119 van de 230 zetels en hoeft tot zijn grote opluchting geen zaken te doen met de kleine, orthodoxe leden van de linkse familie.

Maar hij komt op een moeilijk moment. De werkloosheid (rond de 7 procent) loopt op en de economie hapert al jaren. Het woord 'crisis' ligt op ieders lippen en van alle Europeanen hebben de Portugezen het minste vertrouwen in de toekomst.

De opkikker die Sócrates voorschrijft bestaat uit het afslanken van het omvangrijke ambtenarenapparaat en een 'technologische schoktherapie' die het land minder kwestbaar moet maken voor de concurrentie uit de nieuwe EU-lidstaten en China. Het is een niet geringe opgave voor Portugal, dat in tegenstelling tot grote buurman Spanje de vele miljoenen euro's aan hulpgeld uit Brussel nooit kon omzetten in blijvende vooruitgang.

Ook op het gebied van immateriële kwesties wordt veel verwacht van Sócrates. Zijn ouders, middenklassers uit de noordelijke stad Vilar de Marcada, gingen uit elkaar in een tijd dat scheiden in Portugal bijna gelijk stond aan sociale zelfmoord. Het moet Socrates, die zelf later ook zou scheiden, hebben gevormd: 'heel liberaal' noemt hij zich zelf als het niet over sociaal-economische vraagstukken gaat.

Als eerste praatte hij in het parlement over aids, als staatssecretaris verminderde hij in 1997 gevangenisstraffen die stonden op drugsbezit. Hij heeft een referendum beloofd dat Portugal moet bevrijden van de strengste abortuswetgeving van Europa.

De ingenieur van opleiding is uiterst terughoudend over zijn privé-leven. Hij heeft twee kinderen en woont alleen in een appartement in het centrum van Lissabon dat hij elke ochtend verlaat om te gaan joggen: veel meer weten de Portugezen eigenlijk niet van de mens achter de politicus. In alles lijkt hij het tegendeel van de vertrekkende centrum-rechtse premier Pedro Santana Lopes, die veel in het nachtleven werd gesignaleerd en een veelbesproken verhouding had met jetsetkoningin Cinha Jardim.

Sócrates is een vertrouweling van oud-premier Antonio Guterres, met wie hij rebelleerde tegen de meer traditioneel-linkse opvattingen van mr Portugal Mario Soares. Hij heeft een koel, afstandelijk imago dat hij bewust lijkt op te vrolijken met designerpakken, chique zonnebrillen en leren jasjes. Vlak na zijn verkiezing tot partijleider in september vorig jaar irriteerde hij veel kijkers met een tv-optreden waarin hij onder meer Erich Maria Remarque en Voltaire citeerde: had hij dan zelf geen ideeën, zo vroeg men zich af.

Hij mist ervaring op zwaardere posten, klagen tegenstanders in de vakbondsvleugel van zijn socialistische partij. Maar die zal zich na de klap die Socrates zondag uitdeelde voorlopig wel koest houden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden