Recensie

Joris van Casteren vertelt via één geval over de verborgen wereld van spoorsuïcides

Een botsing op het spoorBeeld RV

Joris van Casteren
Een botsing op het spoor
Querido Fosfor; 104 blz. € 14,99

Twee vrouwen (een 69-jarige moeder en haar 43-jarige dochter) gingen op 28 november 2016 met hun vijf honden op het spoor bij het Gelderse Malden staan. De stoptrein van Nijmegen naar Roermond moest een einde maken aan hun levens. Die opzet slaagde bijna volledig. Eén hond wist aan het vooraf geplande lot te ontsnappen.

Op het internet ging het na de aanrijding nauwelijks over de twee vrouwen maar vooral over de omgekomen dieren. “De hondjes hebben hier niet voor gekozen”, was slechts een van de uitingen van verontwaardiging en woede.

Het waren dit soort details die schrijver Joris van Casteren overtuigden dat er een verhaal kon zitten in de tip die collega Frank Westerman hem aan de hand deed. “Ik was niet direct overtuigd, voornamelijk omdat ik na mijn boek ‘Een been in de IJssel’ (2013) klaar meende te zijn met losse ledematen, waarvan hier opnieuw sprake leek te zijn. Dat veranderde toen ik het bericht een paar dagen later aandachtiger las.”

Zorgvuldige reconstructie 

Dat resulteerde in ‘Een botsing op het spoor’, een zorgvuldige reconstructie van de aanrijding van 28 november 2016. Het ene incident staat hier voor vele andere: per jaar kent Nederland zo’n 220 spoorsuïcides. Wie de pogingen zonder dodelijke slachtoffers meerekent, komt aan een nog veel hoger aantal.

Lezen kunnen we er zelden over. Schrijven over zelfdodingsgevallen is eigenlijk taboe. Media zijn uiterst terughoudend met berichtgeving. Het idee is dat het mensen maar op ideeën brengt. Imitatiegedrag ligt op de loer. In dat verband wordt vaak gesproken van het ‘Werther-effect’, genoemd naar Goethes roman ‘Het lijden van de jonge Werther’ (1774). De hoofdpersoon in dat boek maakte ook een einde aan zijn leven en zou daarmee tal van jonge lezers hebben aangezet tot dezelfde daad.

Geen of nauwelijks aandacht voor zelfdoding zorgt er bovendien voor dat een suïcide geen postuum moment van glorie wordt. In debatten over de aantrekkingskracht van moslimterrorisme komt het argument ook geregeld langs: niet een enorm overtuigd geloof maar de mogelijkheid om een anoniem of mislukt bestaan via fifteen minutes of fame alsnog glans te geven zou jongeren aanzetten tot zelfmoordacties. Misschien spelen bij ‘normale’ zelfdodingen soortgelijke overwegingen.

Geen helden 

Van Casteren maakt met zijn boek in elk geval geen helden van de dodelijke slachtoffers van Malden. Met feilloze precisie en detaillering levert hij eerder een kroniek van een roemloze dood af. Hij zoekt wel naar de beweegredenen van moeder en dochter, maar is minstens zo geïnteresseerd in de manier waarop tientallen betrokkenen omgaan met ingrijpende gebeurtenissen als deze, verhalen die bijna nooit geschreven worden.

De auteur bewees met boeken als het genoemde ‘Het been in de IJssel’, ‘Lelystad’ (2008) en ‘Mensen op Mars’ (2016) al eerder zijn kunnen. Van de grote Nederlandse auteurs van literaire non-fictie is Van Casteren degene die zijn lezers het vaakst laat lachen. Zelfs in ‘Een botsing op het spoor’ lukt hem dat ondanks het treurige onderwerp weer verscheidene keren. Vroeger ging hij soms tot aan het randje, personages dreigden te verworden tot karikaturen, werden bijna belachelijk gemaakt. Stilaan lijkt elk twijfelachtig effectbejag verdwenen. Van Casteren is minder nadrukkelijk aanwezig in zijn boek. Hij verzamelt materiaal, monteert geraffineerd en laat het verhaal verder het werk doen. Het maakt zijn werk alleen nog maar sterker.

Alle betrokkenen

De schrijver sprak met zo’n beetje alle betrokkenen: medewerkers van hulpdiensten, machinisten, treinpassagiers, wachtenden voor het spoor. Het ongemak overheerst. De mannen van de begrafenisonderneming die de resten bij elkaar zochten en sorteerden, lastig werk dat nog eens lastiger werd gemaakt door de vorst, probeerden terug in de auto door gesprekken met elkaar te verwerken wat ze hadden gezien. Maar op de zaak trachtten ze de draad van een normale werkdag weer op te pakken.

Zelfs de nieuwe eigenaren van de hond die ontsnapte aan de trein heeft Van Casteren weten op te sporen. Het gaat goed met het dier, laten ze weten. Meer willen ze er niet over kwijt. “Anders komt het allemaal weer boven, dat is voor de hond ook niet goed.”

Lees hier meer boekrecensies van Trouw. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden