Joop Mulder: 'Het Waddengebied blijft voor mij het mooiste stukje aarde'

Joop Mulder van Sense of Place bij het project Tussen land en eiland van Studio Buiten Werking i.s.m. Rijkswaterstaat op het Groene Strand in West Terschelling. Beeld Moon Saris

Op Terschelling barstte dit weekend Oerol los. Voor het eerst zonder bedenker Joop Mulder, die met het project Sense of Place wel langs de Wadden actief blijft.

In de verte, op een bijna droog gevallen stuk Waddenzee voor Terschelling, deint een negental in de bodem gestoken stokken mee met de stormachtige windstoten. Daar waar gisteren een zandsculptuur van zijn gezicht uit de zee torende, als tijdelijk kunstobject gedurende theaterfestival Oerol, is nu slechts een treurig hoopje drek te zien.

Moeder natuur heeft het afscheidscadeau voor Joop Mulder opgeslokt. "Tijdens de aankondiging van mijn vertrek als directeur van Oerol riep ik dat de zilte wind mij elders had gebracht", zegt hij. Slechts gekleed in een fleurig overhemd en dun colbert stapt de bekendste figuur van het eiland uit zijn zwarte terreinwagen. Van de regen lijkt hij niets te merken. "En kijk, nu heeft hij mijn hoofd ook letterlijk naar de overkant geblazen."

Oerol barstte gisteren los, en voor het eerst in zijn geschiedenis is het tiendaagse festival tot stand gekomen zonder Mulder. De bedenker en initiator stopte begin dit jaar om zich volledig te kunnen storten op een ander artistiek project, Sense of Place genaamd. Wat zijn nieuwe geesteskind inhoudt? Hij lacht, en wijst naar het door de wind aan flarden gerukte kunststuk verderop. "Precies dat daar eigenlijk."

Mooiste stukje aarde

Sense of Place gaat over de natuur. Met zijn initiatief hoopt Mulder het landschap rond de Wadden in de schijnwerpers te zetten. Langs de kust wil hij kunstwerken en installaties bouwen, in samenwerking met overheidsinstanties als Rijkswaterstaat, artistiekelingen en de lokale bevolking van Groningen en Friesland, om bezoekers zo op een andere manier om zich heen te doen kijken.

"Ik ben een echte noorderling", stelt hij. "Ik heb veel van de wereld gezien, eind jaren zeventig trok ik als hippie met knapzak onder meer door India, Nepal en Zuid-Amerika. Maar altijd keerde ik terug naar mijn geboortestreek." Mulder gebaart om zich heen, wijst naar de dijk, de duinen in de verte en het loofbos achter zich. "Het Waddengebied blijft voor mij het mooiste stukje aarde. En dat komt omdat ik de natuur goed bestudeer, ik zie alle verhalen die het met zich meedraagt. Dat wil ik delen, ik probeer altijd om anderen door mijn loep mee te laten kijken."

Voor Oerol nam Mulder de deelnemende musici, beeldend kunstenaars en theatermakers altijd mee naar de mooiste plekken van Terschelling. Midden in de natuur liet hij de festivalkunstenaars ieder jaar inspiratie opdoen, want op Oerol komen voorstellingen die speciaal zijn gemaakt voor de plek waar ze worden opgevoerd het best tot hun recht.

Toen hij drie jaar geleden hoorde dat Leeuwarden in 2018 de culturele hoofdstad van Europa zou worden, besloot Mulder, aanvankelijk als eenmalige spin-off van Oerol, om ook de verhalen van de natuur op het vasteland bloot te leggen.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

'Signaal op het strand bij Paal 8' van Strijbos & Van Rijswijk, onderdeel van 'Sense of Place'. Beeld foto: Moon Saris

Identiteit

"Want ook daar is het landschap heel bepalend voor de identiteit van de mensen die er wonen", legt hij uit. "Denk bijvoorbeeld aan de terpen van Noord-Friesland, die gemeenschappen isoleerden van anderen en zo verschillende culturen tot stand hebben gebracht. Of de kweldervorming, waarmee boeren hun land vergrootten. Maar niemand die daar aan denkt, wanneer hij daar langsfietst."

Om die onzichtbare rijkdom naar het oppervlakte te halen, bouwde Mulder met kunstenaar Arjen Boersma bijvoorbeeld de Camera Batavia. En tijdelijke uitkijktoren waarin bewonderaars al liggende het landschap kunnen onderzoeken door middel van een immense, bolle spiegel. En ook 'De streken', een zon- en getijdenobject van Marc van Vliet dat opent met vloed, en sluit met eb, ontstond in het kader vanuit die eerste editie van Sense of Place.

Inmiddels reist de met spiegeltjes bedekte installatie langs de Friese kust. Want bij de ene keer bleef Sense of Place niet. "Ik ben ervan overtuigd geraakt dat mijn nieuwe initiatief de krimp in het Noorden een halt kan toeroepen. Door net als bij Oerol kunst, cultuur en natuur met elkaar te verbinden zal dat wonderschone gebied, dat nota bene op de Werelderfgoedlijst staat, bezoekers lokken. Daarmee wordt de bedrijvigheid vergroot en komt het Noorden weer tot bloei."

Lokale bevolking

En dus verlaat Mulder zijn geliefde eiland geregeld, om in dorpjes aan vaste wal avonden in kroegen te hangen. "Daar steek ik mijn voelsprieten uit en win ik langzaam maar zeker het vertrouwen van de lokale bevolking. Samen bedenken we hoe we hun woonplaats aantrekkelijker kunnen maken, hoe we weer wat leven in de brouwerij kunnen brengen."

Zo ontdekte de vader van Oerol dat de inwoners van Wierum graag een strandje of buitendijks zwembad wilden, om zo activiteit te stimuleren. Maar de dorpelingen stuitten op verzet van de natuur en overheid, aldus Mulder. Met springtij zou de zee het strand overspoelen, en bouwen in de Waddenzee is bij wet verboden.

Mulder kwam daarop met een ander voorstel, dat nu door de bureaucratische molen tolt. Zijn plan is om een bestaande pier te verlengen, ter bescherming van een kwelder. Aan het einde van die pier komt een kunstzinnige uitkijkpost, een bouwsel dat wel binnen de wetgeving valt. Een uitkijkpost mét zwemgelegenheid in de vorm van een zwembad.

"En in ieder dorp dat enthousiast is over Sense of Place help ik zo om creatieve oplossingen te vinden. Elders worden ringdobben die eeuwen geleden zijn aangelegd om zoet water te vergaren voor het vee tot kunst verheven. En in Holwerd, waar de dorpelingen hopen dat de dijk wordt afgebroken, zijn binnenkort twee enorme vrouwen van ijzer te zien, die wachten op het water."

Momenteel staan er meer dan twintig artistieke projecten in de steigers, van Den Helder langs de kust naar de Dollard. Ook heeft Sense of Place bestaande kunstwerken opgenomen in haar programma. Zo praat Mulder momenteel met Daan Roosegaarde om te kijken of diens projecten bij zijn initiatief kunnen worden betrokken.

Groot dromen

Alle kunstwerken worden in fiets- en wandelroutes met elkaar verbonden, legt Mulder uit. "Nu is die ketting van kunst nog niet zo heel groot, maar ik droom groot: ieder bijzonder natuurplekje in Groningen en Friesland moet met kunst een extra betekenis krijgen, een 'Sense of Place.'"

Om dat te bereiken, moet er eerst nog heel wat worden geëxperimenteerd. Kunstenaars moeten uitvinden welke landschapsprojecten passen in de ruige natuur en welke verloren gaan in de kracht van de wind, zoals de zandsculptuur van Mulders hoofd.

En waar komt dat laboratorium beter tot zijn recht dan in Mulders eigen achtertuin, Oerol? Het gaspedaal helemaal ingedrukt vliegt hij de zandpaden over en de bossen door. De meeste van de kunstwerken hebben de storm van de afgelopen dagen niet overleefd.

Dan trapt hij plots op de rem bij een vijftal gele boeien op het droge. In eerste instantie lijkt het niets speciaals. Maar wie dichterbij komt, ziet dat er binnen in de metalen kolossen van alles te onderzoeken is. De een werkt als een soort camera obscura, in de ander klinken audio-fragmenten van vissers op zee. "Deze werken laten de pracht van het Waddengebied zien", stelt Mulder. "Ik ben zo trots op dit land, waren dat maar meer mensen."

In het landschap langs de gehele Nederlandse Waddenkust realiseert Sense of Place kunstwerken. Info: www.oerol.nl/sense-of-place.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden