Joodse vluchteling had de nazi's beet

FRANS DIJKSTRA

Met twee andere twintigers uit Nederland en Oostenrijk was hij als Duitse Jood spion voor de VS in vijandelijk gebied.

Twee Joodse vluchtelingen en een gedeserteerde luitenant van de Wehrmacht sprongen op een nacht in februari 1945 met parachutes uit een Amerikaans vliegtuig boven Oostenrijk.

Ze hadden geen idee waar ze terechtkwamen, want hun geheime missie was niet al te best voorbereid en het wolkendek was gesloten. Ze landden op een gletsjer tussen Innsbruck en de Brennerpas. Een pakket met ski's was aan de andere kant van de berg terechtgekomen. Te voet waadden ze twaalf uur lang door de dikke sneeuw om de bewoonde wereld te bereiken. Daar moesten ze informatie verzamelen over de Duitse versterkingen tegen de oprukkende Amerikanen en de Russen.

Het was riskant. Vier eerdere missies waren fataal afgelopen. De 23-jarige Fred Mayer was de leider van het drietal. Hij was in 1938 met zijn ouders naar de VS geëmigreerd uit vrees voor de steeds venijniger Jodenhaat in Duitsland. In Amerika had hij allerlei baantjes gehad tot hij na de Japanse aanval op Pearl Harbor dienst nam in het leger. Om zijn talenkennis werd hij later geplaatst bij de spionagedienst OSS.

Ook de 22-jarige Hans Wijnberg, een Joodse jongen uit Overveen, was wegens zijn talenkennis bij OSS geplaatst. Hij was zestien jaar oud toen zijn vader, die het Amsterdamse familiebedrijf leidde dat het bandenplakmiddel Simson produceerde, hem met zijn tweelingboer naar Amerika stuurde. Na een technische opleiding in New York werd hij opgeroepen voor de Amerikaanse dienstplicht. Hij werd de verbindingsman van het drietal.

De 25-jarige Franz Weber completeerde het drietal. Hij was een Oostenrijker, die was gedeserteerd uit het Duitse leger. Hij was geboren in de buurt van Innsbruck en kende nog veel mensen in de streek. Zijn zus Luise, die verpleegster was, hielp hem om het uniform te bemachtigen van een Duitse officier die in het ziekenhuis lag. In dat uniform kon Fred Mayer vrij rondlopen in Innsbruck. Hij bond een verband om zijn hoofd en deed alsof hij op medisch verlof was van het front. Hij papte aan met Duitse militairen, die hem van alles vertelden.

Met zijn charme kon hij makkelijk meisjes versieren, zoals de dochter van de stationschef, Hilda. Via haar ontdekte hij hoe de Duitsers in staat waren wapens naar Italië te vervoeren, ondanks de bombardementen op de spoorbruggen. Ze gebruikten 's nachts verplaatsbare bruggen en ze hielden de treinen overdag verborgen in tunnels. Hans Wijnberg zond die informatie in morsecode naar de Amerikanen.

Fred Mayer kwam ook veel te weten over de bunker waarin Hitler zich schuilhield in Berlijn, informatie die later bleek te kloppen. Na een paar maanden besloot Mayer zich voor te doen als een Franse elektriciën die was gevlucht voor de opmars van de Russen. Maar een zwarthandelaar met wie hij zaken deed, verraadde hem. Een week lang werd hij gemarteld. Maar Mayer zei niets over zijn maten Wijnberg en Weber. Een van de nazi's zag dat hij besneden was en concludeerde dat hij een Jood moest zijn, maar dat wilden anderen niet geloven; een Jood die terugkeert naar het Duitse Rijk, dat was ondenkbaar.

Een arts die toezicht hield, maakte een eind aan de marteling. Net als vele anderen in de streek voelde de arts de nederlaag aankomen.

Een andere Amerikaanse spion die was opgepakt, maakte de Gestapo wijs dat Mayer een hoge pief was en dat ze hem maar beter niet konden doden. De Duitsers trapten erin en brachten Mayer naar de hoogste baas in de regio, de Gauleiter van Tirol. Die ontving hem vriendelijk, maar Mayer dacht dat het een truc was om hem aan het praten te krijgen over zijn radioman Wijnberg. Maar ook deze Duitser zag dat het einde nabij was en hij wilde een geweldloze overgave.

Op de ochtend van 3 mei 1945 reed Mayer in een jeep met een beddenlaken als witte vlag de Amerikaanse troepen tegemoet. De Duitsers in Innsbruck hadden zich in feite overgegeven aan een sergeant die als Jood was gevlucht uit Duitsland. Er was geen schot gevallen.

Na de oorlog bleef Weber in Oostenrijk en hij werd parlementslid voor de ÖVP. Zijn oorlogsverhaal was nog onbekend toen hij stierf in 2001. Hans Wijnberg ontdekte dat zijn ouders en jongere broer in Auschwitz waren vermoord. Hij keerde terug naar de VS, studeerde scheikunde en doceerde daar aan verscheidene universiteiten tot hij in 1960 hoogleraar werd in Groningen. Hij stierf in 2011.

Fred Mayer werkte tot zijn pensioen als technicus voor The Voice of America, de radiozender van de inlichtingendienst CIA in de Koude Oorlog. Daarna leidde hij een kalm leven in West-Virginia.

Frederick R. Mayer werd geboren op 28 oktober 1921 in Freiburg, Duitsland. Hij stierf op 15 april 2016 in Charles Town, West Virginia, Verenigde Staten.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden