Joodse visies op klonen

Een van de twee opperrabbijnen in Israël, de asjkenazische Meir Lau, heeft verklaard dat genetische manipulatie - en ook klonen - in strijd is met de joodse wet, omdat die handelingen niet ten doel hebben te genezen. De Nederlandse rabbijn R. Evers heeft een meer genuanceerde mening. De auteur is rabbijn van het Nederlands Israëlitische kerkgenootschap en rector van het N.I. seminarium.

Een ander argument waarom klonen volgens Bijbels-Joodse wet niet verboden is, is dat hierbij sprake is van ingrijpen op microscopisch niveau, onzichtbaar voor het menselijk oog. In een befaamd responsum heeft rabbi Mosje Feinstein, de toonaangevende Amerikaanse rabbijn uit deze eeuw, uitgemaakt, dat microscopische gegevens voor de Joodse wet niet tellen. We mogen geen 'wemelend' gedierte consumeren, maar dit betekent niet dat we zouden moeten stoppen met ademhalen omdat er in de lucht allerlei microben circuleren. Klonen gebeurt op microscopisch niveau, en lijkt volgens Bijbelse normen geoorloofd.

Er zijn andere belangrijke, ethische vragen. Wanneer mensen gekloond gaan worden, zou er een mannenoverschot kunnen ontstaan. Uit onderzoeken in Amerika is gebleken, dat veel aanstaande ouders een duidelijke voorkeur hebben voor jongetjes. Die voorkeur speelt voornamelijk bij echtparen die slechts één kind willen. Zouden de kloontechnieken in de toekomst ertoe leiden dat ouders mogen kiezen voor het nageslacht van een kind, dan zou het aantal jongetjes onder de bevolking aanzienlijk stijgen. Dit zou ertoe leiden, dat vele mannen niet zouden kunnen trouwen. Dit toekomstperspectief druist in tegen de Joodse wereldvisie. De profeet Ezechiël stelt dat de wereld is geschapen om bevolkt te worden. De scheef getrokken verhouding tussen mannen en vrouwen zou hieraan in de weg staan.

Opperabbijn I. Jakobovits van Engeland heeft zich fel uitgesproken tegen dit soort experimenten: 'Onbeperkt experimenteren in deze heilige levenssfeer kan niet worden gerechtvaardigd. Verder onderzoek moet onmiddelijk gestaakt worden totdat de morele kant van dit biologisch ingrijpen tot op de bodem is uitgezocht en verantwoorde ethische richtlijnen zijn opgesteld om misbruik te voorkomen. De mens is een delicaat geheel van lichaam, geest en ziel en hij mag niet verworden tot een laboratorium-product. Om aan zijn doel als scheppend creatuur naar het evenbeeld van G'd te beantwoorden, moet het kind verwekt worden in een liefdeshandeling die de ouders verenigt, uit ouders die identificeerbaar zijn en zorg dragen voor de ontplooiing van hun kinderen binnen een gezin, dat warmte en geborgenheid biedt.'

Een volgende vraag, die reeds door rabbi Jakob Emden (18de eeuw, Amsterdam en Altona) aan de orde werd gesteld, is hoe het zit met de bezieling van zo'n gekloond menselijk exemplaar. Hoewel volgens de Talmoed (B.T. Sanhedrien 91b) de bezieling van de mens reeds bij de conceptie plaatsvindt, blijft verblijf in de baarmoeder - voorlopig? - onontbeerlijk voor de mens in wording. Volgens de Talmoed (B.T. Nida 30b) wordt het embryo in de baarmoeder 'onderwezen in de Tora', hetgeen de basis vormt voor het religieuze bewustzijn.

Mocht het in de toekomst mogelijk blijken embryo's volledig kunstmatig buitenbaarmoederlijk te laten volgroeien tot gezonde baby's, zoals wellicht mogelijk zou blijken na verdere ontwikkeling van kloontechnieken bij mensen, dan hebben de Joodse wijzen reeds nu uitgemaakt dat dezen in ieder geval niet zijn te vergelijken met de legendarische 'Golem van Praag', die niet als een menselijk wezen werd beschouwd, omdat hij op bovennatuurlijke wijze werd gecreëerd. Vanuit de Joodse optiek is klonen in principe een natuurlijk proces, waarbij de moderne techniek een handje heeft geholpen.

Herleving

Wel is opmerkelijk, hoe de moderne techniek profetische toekomstbeloften binnen het kader van de menselijke realiteit plaatst. In hoofdstuk 37 van de profeet Ezechiël worden de doden uit het dal Dura tot leven gewekt, hetgeen als een voorproefje op de uiteindelijke herleving der doden wordt gezien. De opstanding der doden is de laatste van de dertien geloofspunten van Maimonides: 'Ik geloof met volledige overtuiging, dat de herleving der doden zal plaatsvinden op een tijdstip dat God goeddunkt.'

Het is opvallend, dat het via kloontechnieken mogelijk is om uit één cel weer een heel nieuw mens te produceren. De Talmoed stelt, dat van ieder begraven mens altijd een aantal cellen overblijven, die weer de grondstof vormen voor de herleving. Tot voor kort was het geloof in de herleving van de doden nog pure toekomstmuziek. Maar de moderne technieken laten ons zien dat dit geen onmogelijkheid meer is. De religieuze winst van de ontwikkeling van de kloontechnieken is, dat zelfs de meest verstokte atheïst weer onvoorwaardelijk kan geloven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden