Joodse spelen in Hitlers stadion

het Olympiastadion in BerlijnBeeld Wikimedia Commons / CC 2.0

De Europese Maccabi Spelen, een soort Olympiade voor Joodse sporters, worden dinsdagavond geopend in Berlijn. Pikant detail: het belangrijkste strijdtoneel is een stadion dat ooit het propagandapronkstuk van de nazi's was.

Het is voor het eerst dat de Maccabi Spelen, die om de vier jaar worden georganiseerd, in Duitsland plaatsvinden. Een moeilijke beslissing, volgens organisator Alon Meyer. "Veel mensen hebben verteld dat ze nooit meer voet op Duitse bodem willen zetten, en dat moeten we respecteren", vertelde hij vorige week.

Orgie van propaganda
Maar wat Meyer betreft is het 70 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog wel eens tijd voor een verzoenend gebaar. En daarvoor heeft hij een wel heel symbolische plek uitgekozen: het Olympiastadion. Een stadion dat de nazi's in hun typische pompeuze stijl bouwden voor de Olympische Spelen van 1936.

Die Spelen groeiden uit tot een ware orgie van propaganda voor het bewind van Hitler. Leni Riefenstahl draaide er bijvoorbeeld de film 'Olympia', waarin de nationaal-socialistische obsessie met gespierde lichamen ruim baan kreeg. Al moest Hitler ook met knarsende tanden toezien hoe de zwarte hardloper Jesse Owens al zijn arische mede-atleten zijn hielen liet zien, en vier gouden medailles ophaalde.

Normaliteit
Wringt dat niet een beetje, zo'n plek? Nee, integendeel, volgens de meeste Joodse sporters die ernaar gevraagd worden. Het betekent juist dat het verleden definitief begraven is, vindt bijvoorbeeld de 22-jarige Debora Rosenthal, die voor het Duitse hockeyteam uitkomt. "Dat op deze plek nu een vrolijk sportfeest voor Joden uit heel Europa plaatsvindt, is een belangrijk signaal: tegenwoordig behoort Joods leven in Duitsland weer tot het normale leven."

De fakkel wordt bovendien aangestoken door Nancy Glickman, de dochter van Marty Glickman. Dat was een Joods-Amerikaanse atleet die eigenlijk aan de Spelen van 1936 deel zou nemen, maar op het laatste moment uit het Amerikaanse team verwijderd werd. Om Hitler niet voor het hoofd te stoten met te veel Joodse sporters, zo werd gelijk gefluisterd.

Als haar - inmiddels overleden - vader zou vernemen van de Maccabi Spelen in het Olympiastadion zou er "een schittering in zijn ogen verschijnen, en een glimlach op zijn gezicht", denkt zijn dochter.

Joodse lichamen
Toch is niet iedereen gecharmeerd van het idee van 'Joodse Olympische Spelen' in een nazistadion. Noga Stiassny betoogt bijvoorbeeld in de Israëlische krant Haaretz dat het hele idee van een apart Joods sportevenement te sterk verweven is met de geschiedenis van het antisemitisme, om een gezellig, onschuldig sportfeestje te kunnen zijn.

Het aparte Joodse sportleven kwam op rond het begin van de twintigste eeuw, zo legt Stiassny uit, toen Zionistische organisaties "dezelfde retoriek gingen gebruiken die ook antisemitische theorieën de wind in de zeilen gaf". Ze wilden een 'nieuwe Jood' creëren, een gespierde figuur, met een gezonde geest in een gezond lichaam, die afstak tegen het clichébeeld van de bleke, ziekelijke Torahgeleerde uit de shtetl.

Wie echt iets wil doen tegen antisemitisme, die moet ophouden met de fysieke kenmerken van het Joodse lichaam te benadrukken, zo vindt Stiassny. "Je kunt je afvragen hoe relevant het dan is om onder het banier van de 'Joodse Olympische Spelen' terug te keren naar Berlijn."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden