Joodse kinderen in 1951 weggehouden bij de prinsesjes

Prinses Margriet (vooraan) met klasgenoten bij haar tuintje van de Baarnse School- en Werktuinen. Beeld Ge van der Werff, anp

Hij wreef zijn ogen uit boven stoffige notulen. Historicus Bart Wallet stuitte bij toeval op een onbekende en ongewone gebeurtenis in het Baarn van 1951. Toen de prinsesjes Margriet en Irene naar de Nieuwe Baarnsche School gingen, werden de Joodse kinderen bij hen uit de klas gehouden.

Dit tot ontzetting van de Joodse ouders. Navraag bij koningin Juliana leerde dat zij niet om deze klassenindeling had gevraagd. Dat initiatief kwam uit 'een bepaalde kring van Baarnse ingezetenen', liet Juliana weten, en ze verklaarde 'dat de Oranjes niet antisemitisch waren, dat niet zijn en dit ook niet zullen worden'.

Niet bekend is om hoeveel Joodse kinderen het ging. Maar de kwestie liep in Joodse kring hoog op. Tot in de bestuursvergadering van het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap (NIK) - het landelijke Joodse orgaan. Waarvan Wallet dus de eerder genoemde notulen terugvond.

Tot nu toe wist niemand hiervan. Geen krant of boek waarin over de kwestie te lezen valt. Hoe kan dat, als er zo'n commotie over was in Joods Nederland?
"Een select gezelschap hield het zorgvuldig buiten de pers. Alleen in de kleine kring van de school, de ouders, het hof, en de top van de Joodse gemeenschap wist men ervan. Toen bleek dat het initiatief niet vanuit het koningshuis was gekomen, besloot het NIK-bestuur het erbij te laten zitten. Dat betekende niet dat ze gerustgesteld waren. Eerder telden ze hun knopen, dachten: zo gaat het in Nederland. In de eerste tien jaar na de oorlog is het overheersende gevoel in de Joodse gemeenschap: niemand kijkt naar ons om. Eigenlijk bestaan we niet meer."

Hoe was de relatie tussen Joden en het koningshuis in die tijd?
"Na de oorlog waren er spanningen. Het Joodse verwijt was: de Oranjes komen niet meer bij ons op bezoek. Voor de oorlog kwamen ze geregeld in synagoges, Joodse scholen of bejaardentehuizen. Tegelijk waren er wel individuele contacten van het koningshuis. Koningin Juliana ontving bijvoorbeeld opperrabbijn Isaac Herzog op paleis Het Loo. Ze was sterk pro-Israël."

Waar zit nu precies de pijn?
"Zodra op die school bekend werd dat de prinsesjes zouden komen, stonden de ouders vooraan om hun kroost bij hen te laten indelen. Het schoolbestuur maakte een lijst welke kinderen sociaal gezien het meest wenselijk waren, en welke kinderen wat dat betreft buiten de boot vielen. En dat is de conclusie: de Joodse kinderen hoorden niet bij de sociaal-wenselijke kring. Dat was al pijnlijk, maar dat het hof besloot: daar mengen wij ons verder niet in, vormde de grootste teleurstelling. Het koningshuis had kunnen ingrijpen, maar deed dat niet."

Hoe nu verder?
"Ik hoop dat de school haar archieven openstelt. Of dat er mensen opduiken die dit voorval als kind zelf hebben meegemaakt, en zich nog boze ouders herinneren."

Notulen vernietigd

Het bestuur van de Nieuwe Baarnsche School was niet op de hoogte van de affaire. Of de Joodse verontwaardiging terecht was, valt niet meer na te gaan, zegt een woordvoerder. "Oude notulen en veel gegevens zijn in de loop der tijd vernietigd." En: "Mocht het tegen onze verwachting in toch kloppen, dan betreuren wij dit zeer. Het past niet bij onze uitgangspunten." Een reactie van de Rijksvoorlichtingsdienst volgt nog, laat een woordvoerder weten. "De materie is te serieus om er nu snel op te reageren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden