Joodse gemeenschap naar de rechter/'Zwitserse banken doen aan cosmetica'

ZÃœRICH - Wellicht hadden de Zwitserse banken gehoopt dat de publicatie van de eerste lijst slapende rekeningen afdoende was. Genoeg om de aanklacht van de joodse gemeenschap tegen de 'grote drie' - de UBS, Credit Suisse en Swiss Bank Corporation - bij het gerechtshof van New York af te wenden. Die hoop bleek ijdel: de hoorzitting gaat vandaag door.

RENSKE HEDDEMA

Rechter Edward Corman van het hof van Brooklyn, New York, hoort dan de partijen. Enerzijds de advocaten die optreden uit naam van leden van joodse gemeenschap die een claim van tientallen miljarden hebben ingediend. Anderzijds de Zwitserse banken die in de zaak van de slapende rekeningen tot nu toe niet met niet meer boven tafel zijn gekomen dan ruim 60 miljoen Zwitserse frank, zo'n 90 miljoen gulden. De advocaten stellen dat de zoekactie waar de banken zelf aan mee doen, lang niet ver genoeg gaat. Bovendien vertrouwen ze de Zwitserse banken voor geen cent. Als de rechter ontvankelijk is voor de collectieve aanklacht, dan breken maanden, misschien wel jaren van juridisch touwtrekken aan.

De advocaten Hausfeld en Fagan zullen er alles aan doen de transacties van de Zwitserse banken in al hun details tegen het licht te houden om zo hun miljardenclaims te verzilveren. In deze zaak staan ze niet alleen tegenover de Zwitserse banken, maar ook tegenover de illustere commissie-Paul Volcker, vorig jaar gevormd om internationaal cachet te geven aan de speurtocht naar de joodse tegoeden. Er zitten ook prominenten uit de joodse gemeenschap in.

Volcker, die vorige week de banken tot publicatie van een eerste lijst wist te brengen, ziet nu zijn missie in gevaar komen. Het was tenslotte al een hele stap dat de Zwitserse banken een lijst publiceerden met slapende rekeningen van buitenlanders. De federale bank-commissie had er de truc voor moeten verzinnen dat het hier niet om geheime bankrekeningen gaat. Want wiens privacy wil je beschermen, als de eigenaren zich sinds 9 mei 1945 niet meer hebben gemeld? Het Zwitsers bankgeheim was door deze bijzondere maatregel dus geenszins in gevaar gebracht, belangrijk voor de Zwitserse bankiers.

Dat betekent ook dat Volckers recht op volledige inzage in alle bankstukken, werd behouden. Nu de advocaten van de holocaust-slachtoffers in New York ook inzage eisen, gaat dat Volcker te ver. De oud-voorzitter van de Federal Reserve ziet de taak van zijn commissie ondermijnd door deze gerechtelijke stappen. Met als grootste gevaar dat het dan wel eens gedaan kon zijn met de openheid en de prettige samenwerking met de Zwitserse banken.

En dat op een moment dat er nog een tweede lijst van 20 000 rekeningen (van Zwitsers) gepubliceerd moet worden, en Volckers 200 accountants nog maar net de sleutel hebben gekregen van de bankkluizen. Vooral deze lijst, die op 20 oktober moet verschijnen, is van belang, omdat het dan gaat om de vele Zwitserse zaakgelastigden of stromannen, die voor derden - vaak buitenlandse joden - optraden. In een brief aan rechter Corman raadt Volcker een proces af.

Uiteraard ziet hij in zijn eigen commissie het beste instrument om naast de slapende rekeningen, ook de nazi-tegoeden op Zwitserse banken te onderzoeken. Op dit moment heeft de Amerikaan nog alle medewerking van de Zwitserse Banken Commissie en werpen de heren elkaar over en weer lof toe. Ook de joodse Icep-leden spraken vorige week op een gezamenlijke persconferentie in Zürich nog vol warmte over de historische stap van de Zwitserse banken. Het werd al snel weer wat killer, toen Edgar Bronfman, de voorzitter van het Joods Wereldcongres vrijdag in Los Angeles aangaf, dat het einde van het Zwitserse bankgeheim in zicht was. Bronfman, een echt hard-liner die graag uit de heup schiet, was degene die in september 1995 de zaak van de joodse tegoeden aankaartte bij de Zwitsers en vanaf dat moment de kruistocht leidt. Kennelijk zetten de joodse organisaties in op twee fronten: het Volcker-onderzoek en de collectieve claim in de VS.

Michael Hausfeld, de New Yorkse advocaat die namens het Simon Wiesenthal Center optreedt, zegt dat de Zwitserse banken slechts lippendienst bewijzen aan de zoekactie naar de miljarden. “Hoe kan de ICEP onafhankelijk zijn als hij door de banken wordt betaald? De verklaring van de Zwitserse banken en regering dat ze willen samenwerken, beschouwt Hausfeld als de reinste cosmetica.

Vooral de zaak Meili zit hem hoog: de jonge bewaker die rond de kerst een zestigtal documenten uit de papierversnipperaar van de UBS redde. De bank hield bij hoog en laag vol, dat het geen relevante documenten waren, maar moest dat maandag herroepen. Het gaat wel degelijk om belastend materiaal: stukken waaruit blijkt dat de UBS onroerend goed opkocht in Duitsland, waarvan het vermoeden bestaat dat het mede gaat om onteigeningen van joods bezit. Hoewel Meili zijn plicht deed en de bank in overtreding was, werd hij op staande voet ontslagen en loopt er nog een onderzoek tegen hem. Hij vluchtte naar Amerika en heeft daar inmiddels van president Clinton een verblijfsvergunning gekregen. Hausfeld: “Wat hebben de banken of de Zwitserse regering sindsdien gedaan? De bewaker Meili, die volledig terecht bankarchieven van voor de oorlog aan de politie gaf, is nog niet in ere hersteld. De banken komen steeds met nieuwe cijfers over slapende rekeningen. (Vorige week kwam de Swiss Bank Corporation weer met een vondst van 22 miljoen gulden - red.). De banken moeten alles opengooien: al hun rekeningen en hun transacties, ook die voor de nazi's.” Hausfeld, die nummer 8 op de ranglijst van beste advocaten staat en al menige consumentenzaak met succes heeft afgerond, ziet in deze 'class-action suit' de enige methode de Zwitserse banken tot volledige openheid te dwingen.

Het Simon Wiesenthal Center, waarvoor Hausfeld optreedt, is teleurgesteld in de zorgvuldigheid waarmee Volckers eerste lijst is samengesteld. Shimon Samuels, directeur externe betrekkingen in Parijs, wijst op talloze slordigheden en fouten. Hij vindt dat de banken hun dure geld beter rechtstreeks in het al bestaande holocaust fonds hadden kunnen storten. De kantoren die namens de Volcker-commissie op vijf plaatsen in de wereld als meldpunt dienen voor rechthebbenden, doet Samuels af als “a joke”. “Ze zijn helemaal niet voorkomend, maar buitengewoon bureaucratisch als je ze belt. We hebben steeds gezegd dat we elke claim zullen laten varen, als de Zwitserse banken volledige openheid geven. Maar zoals ook weer blijkt uit deze lijst, krijg je geen volledige openheid over hun transacties met de nazi's.”

In Zwitserland zelf is de joodse gemeenschap aanmerkelijk milder. Voor Thomas Lyssy van de Schweizerischer Israelitischer Gemeindebund in Basel is het verbale geweld uit de VS niet nieuw. “Wij zijn wel gewend aan de gespierde taal van het Joods Wereldcongres of het Wiesenthal Center. Ze kunnen soms ook als een blad aan de boom omslaan. Nu eens is dit een historisch moment en als ze weer in Amerika of Israël zijn, zijn de Zwitsers weer de dieven van de eeuw. Maar die collectieve aanklacht tegen de drie grootste banken vinden wij van het SIG niet erg zinvol. Je kunt niet tegelijkertijd samen op zoek zijn en in de rechtbank tegenover elkaar staan. Je moet als joodse organisaties één lijn trekken.” Ook zijn de organisaties niet erg blij met de toenemende druk op het bankgeheim. Een opnieuw oplevend antisemitisme dreigt voor de kleine 18 000 leden tellende joodse gemeenschap in Zwitserland.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden