Jongste bloedbad raakt gevoeligste pijnpunten tussen ANC en Pretoria

Van onze redactie buitenland

Terwijl in Bisho, in de 'hoofdstad' van het 'thuisland' Ciskei, zeker 23 mensen doodgeschoten werden tijdens een demonstratiemars, vergaderden in Pretoria alle politieke partijen die uitgesproken tegenstanders zijn van het ANC over federalisme in een toekomstig Zuid-Afrika.

De exacte details over de toedracht van het bloedbad staat nog niet vast, maar de voorspelbare beschuldigingen over en weer zijn al begonnen. Volgens de regering draagt het ANC de volle verantwoordelijkheid voor het gebeurde; het ANC zegt dat de militaire thuislandleider, brigadier Oupa Gqoso, en de Zuidafrikaanse regering samen de schuld dragen aan het gebeurde.

Met een verwijzing naar de onderdrukking in het thuisland, eist het ANC dat De Klerk Gqoso en zijn militaire raad onmiddellijk ontslaat; een eis waaraan De Klerk nooit kan voldoen, al was het maar omdat de president daarmee zou bewijzen dat het 'soevereine' regime van het 'onafhankelijke thuisland' een marionettenbewind is.

Hoewel De Klerk en andere politieke leiders het ten stelligste ontkennen, was de bijeenkomst over federalisme in Pretoria, die plaatsvond op inititatief van de regering, onderdeel van de regeringsstrategie om een anti-ANC bondgenootschap op poten te zetten.

Aanwezig waren regeringsvertegenwoordigers, de Nationale Partij, de Inkatha Vrijheidspartij, partijen van de vier onafhankelijke thuislanden, twee Aziatische partijen, de Conservative Partij van dr Andries Treurnicht, en een afsplitsing daarvan, de Afrikaner Volksunie.

De betogen van De Klerk en andere partijleiders over het belang van het federalisme in een toekomstig ZuidAfrika werden geheel overschaduwd door de tirade van koning van het thuisland KwaZulu, Zwelithini Goodwill. Zijn toespraak had weinig van doen met federalisme, maar hield een krachtige waarschuwing in aan het adres van het ANC en diens bondgenoten: zonder de Zoeloes en de Zoeloe-koning geen toekomst voor Zuid-Afrika.

Niemand die de conferentie verliet, verkeerde in onzekerheid over de betekenis ervan: dit was de opening van een nieuw front tegen het ANC. Deze organisatie ziet plannen om in het toekomstige Zuid-Afrika veel macht over te dragen aan regionale instanties als een manier om de kern van de apartheidsstaat, met zijn 'gescheiden ontwikkeling' van blank en zwart, en van de zwarte 'stammen' onderling, overeind te houden. De thuislanden waren daarbi het belangrijkste vehikel, en moeten wat het ANC betreft zo snel mogelijk de wereld uit. Bovendien vormen de thuislanden de machtsbasis van de anti-ANC gezinde leiders - Zoeloe-leider, tevens premier van KwaZulu, Gatsha Buthelezi voorop.

Het onderwerp 'federalisme' was, naast het geweld, een van de redenen waarom het overleg tussen ANC en de regering in juni vastliep. Het is wrang dat Zuidafrika's jongste bloedbad uitgerekend plaatsvindt in een thuisland, dat volgens de zeer recene onthullingen van een voormalige officier van de Zuidafrikaanse veiligheidsdienst nauw samenwerkte met de krachten die het ANC en mensenrechtenorganisaties beschuldigen van het aanwakkeren van geweld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden