Jongleur Mark Rutte houdt van iedereen

Korte lijntjes, netwerken en bilateraaltjes zijn voor premier Mark Rutte cruciaal. Om het minderheidskabinet overeind te houden, paait hij de oppositiepartijen. En dat lukt hem aardig.

Ontspannen, met het bovenste boordje los en paraplu in de hand, stak Mark Rutte recent zijn hoofd om de hoek bij Arie Slob, de fractievoorzitter van oppositiepartij ChristenUnie. Even bijpraten en wat heikele zaken doornemen die moeilijk liggen in de gedoogcoalitie met de PVV: Europa, pensioenakkoord, Kunduz, noem maar op, maar ook kleinere onderwerpen passeren de revue in het gesprek tussen de liberaal en de orthodox christen, die elkaar door de jaren heen goed hebben leren kennen.

Arie Slob is de enige niet met wie Mark Rutte een vriendschappelijke relatie onderhoudt. Alexander Pechtold, verklaard tegenstander van de VVD-CDA-PVV-gedoogcoalitie, dineert of luncht met enige regelmaat met de liberale premier. Schuin aan de overkant van het Torentje - met een beetje goede wil kunnen ze naar elkaar zwaaien - zetelt op 'Koloniën' Job Cohen, de PvdA-fractievoorzitter. Afgelopen weken namen Rutte en Henk Kamp, de minister van sociale zaken, diverse malen plaats in de fauteuils in zijn werkkamer. Om bij te praten over het 'pensioenakkoord' en te proeven of Cohen nog viel over te halen steun te geven aan de pensioenplannen van het kabinet. Cohen speelde hard to get en de toezeggingen vielen afgelopen donderdagnacht als rijpe appelen uit de boom.

In de ogenschijnlijk doodlopende gang langs de SGP-burelen wil incidenteel wel eens een minister verdwalen. Minister Donner van binnenlandse zaken bijvoorbeeld. Dan is een gesprek zo aangeknoopt met SGP-fractievoorzitter Kees van der Staaij. Contacten tussen Rutte en andere leden van het kabinet met de twee SGP-Kamerleden en SGP-woordvoerder Menno de Bruyne verlopen ook via de telefoon, sms, mail en toevallige ontmoetingen in de wandelgangen. "Ze weten hoe we denken, dus ze hoeven alleen maar rekening met ons te houden", placht De Bruyne te zeggen op vragen wat de SGP binnenhaalt of tegenhoudt. Vroeger keken de liberalen diep neer op de SGP'ers uit de bible belt, al was er wel respect voor hun opstelling in de Kamer. Tegenwoordig zijn 't best wel leuke mensen, zo liet Rutte een tijd geleden met een glimlach weten.

GroenLinks heeft eveneens een hotline met Rutte. Dat bleek eerder dit jaar bij de debatten over een politietrainingsmissie naar Kunduz, maar ook bij de discussies over het steunpakket aan Griekenland of het overeind houden van de euro. Rutte zelf, politiek-assistenten of minister De Jager of Hillen weten fractievoorzitter Jolande Sap te vinden, of haar Kamerleden. Sap bezocht ook het Torentje en dat deden niet veel GroenLinksers haar eerder na.

Er bestaat een onofficiële pikorde. Mark Rutte belt met Alexander Pechtold, minister van financiën Jan Kees de Jager belt met financieel woordvoerder Wouter Koolmees. Carola Schouten, de financieel woordvoerster van de ChristenUnie, moet het weer doen met politiek assistenten van bewindslieden. Haar fractievoorzitter, Arie Slob, met kabinetsleden zelf. Het mobiele nummer van PvdA-woordvoerder Ronald Plasterk wordt geregeld gebeld door Rutte. Plasterk is weliswaar geen fractievoorzitter maar wel de financieel woordvoerder van de grootste fractie buiten de coalitie en oud-minister. Dat helpt ook.

Als steun nodig is, dan word je in de watten gelegd. En krijg je aandacht van Rutte en zijn in vergelijking met vorige kabinetten zich zeer dienstbaar opstellende ministers. En zo kan het voorkomen dat minister Opstelten (veiligheid) wel eens komt buurten bij het gezaghebbende D66-kamerlid Magda Berndsen, oud-commissaris van politie en vice-voorzitter van de Tweede Kamer, om eens bij te kletsen over de nationale politie. Niet omdat ze het met elkaar eens zijn. Korte lijntjes, contacten, netwerken, 'bilateraaltjes' in de achterkamers en wandelgangen, zijn met het aantreden van het kabinet-Rutte cruciaal, in de eerste plaats voor overleving van het kabinet zelf. Eén partij doet aan dit alles niet mee, de SP. De socialisten zijn niet zo 'flexibel' en doorgaans ook niet nodig voor parlementaire meerderheden.

Waar vroeger bewindslieden zich zelden vertoonden in de achterkamers van het Binnenhof - hoogstens bij de fracties van de eigen partijen - is het sinds het aantreden van Rutte I een komen en gaan van ministers naar het Binnenhof. Van de huidige ministers wordt politieke nederigheid verwacht jegens de fracties, vooral als ze niet tot de coalitie behoren - en dat zijn er veel.

Bijna een jaar na de start van zijn kabinet vallen er in de binnenkamers van het Binnenhof veel karakterologische typeringen van Rutte op te tekenen. Een allemansvriend, een geweldige vleier, fantastisch strateeg, oliemannetje, loodgieter en puzzelaar van onmogelijke coalities. Misschien is de beste omschrijving van Rutte wel die van een jongleur die op een evenwichtsbalk acht ballen in de lucht houdt. Drie ballen in de lucht houden is knap, acht is bijna een onmogelijke prestatie.

Soms gaat het mis, zoals met de rekenfout van 50 miljard in het Griekse steunpakket. Bestaansrecht ontleent deze VVD-CDA-coalitie aan het gedoogakkoord met de PVV over de fameuze 18 miljard aan bezuinigingen en aanscherping van het veiligheids-, immigratie- en asielbeleid. Voor al het andere kan en mag Rutte c.s. coalities aangaan met andere fracties. De neiging zou kunnen zijn deze fracties te omschrijven als de oppositie, maar dat is slechts ten dele waar, als ze ook bij tijd en wijle steun verlenen aan het regeringsbeleid.

Om ze te verleiden tot die steun moet Rutte alles uit de kast halen. 'Wen er maar aan', placht Rutte te zeggen op vragen hoe het mogelijk is buiten zijn coalitie vreemd te gaan. Vandaar dat hij niet drie ballen (VVD, CDA en PVV) in de lucht moet houden, maar acht (plus PvdA, D66, GroenLinks, ChristenUnie en de SGP), om het land te kunnen regeren. Ook belangrijk is, zo verklaren enkele gesprekspartners, dat hij zich niet te groot maakt als premier. Hij moet zich dienend opstellen, anders wordt de weerstand te groot. Tegelijkertijd moet hij proberen zijn plannen aan een meerderheid helpen. Diezelfde gesprekspartners wijzen erop dat zijn voorganger Jan Peter Balkenende karakterologisch nooit in staat zou zijn geweest de lenigheid en flexibiliteit van Rutte op te brengen.

Wennen moet iedereen op het Binnenhof. Bij de SGP ervaren ze de huidige politieke situatie als een politieke omwenteling zonder weerga. Voor het eerst is er geen sprake van dichtgetimmerde coalitieakkoorden, waarbij oppositiepartijen vier jaar lang het nakijken hebben. Het primaat ligt meer bij de Tweede Kamer, de verhouding tussen kabinet en Kamer is dualistischer. En zo hoort het ook, juicht de SGP, die nu ervaart daadwerkelijk invloed te kunnen uitoefenen op het kabinetsbeleid, waar het overigens ook grotendeels mee instemt.

Andere fracties hebben meer moeite met de situatie waarin ze met dit minderheidskabinet verzeild zijn geraakt, vanwege de steun van anti- islampartij PVV. De natuurlijke neiging van een oppositiepartij is om te ageren tegen het regeringsbeleid, doorgaans wat scherper aangezet dan nodig zou zijn op basis van het verkiezingsprogramma. Nu worden fracties aangesproken op hun verantwoordelijkheid en dat creëert ongemakkelijke situaties, bijvoorbeeld in het geval van het overeind houden van de euro en het steunpakket voor Griekenland.

Gedoogpartner PVV roept bij monde van Geert Wilders PvdA-leider Job Cohen op in het Europa-dossier de stekker uit het kabinet te trekken. Cohen op zijn beurt roept Wilders op hetzelfde te doen. Het CDA stelt voor om een Europese 'begrotingsautoriteit' in te richten, maar de voorkeur van de PvdA, een EU-commissaris voor begrotingszaken, wordt door het kabinet gehonoreerd.

Als een fractie tegen een regeringsvoorstel is, dan zoekt Rutte een andere fractie op om steun te krijgen, net zolang tot er een meerderheid is. Loyaliteit beperkt zich tot een specifiek onderwerp. Als GroenLinks, D66 en ChristenUnie tegen het pensioenakkoord zijn, dan ontstaan vrijages richting de PvdA. Het ongemakkelijke van de positie van zo'n fractie is dat uiteindelijk het paaiproces zo ver gaat dat je niet meer tegen kunt stemmen. In de plannen voor het sturen van militaire politietrainers naar Kunduz, in Afghanistan, stond de PvdA buitenspel en werd er volop zaken gedaan met GroenLinks, D66 en ChristenUnie.

PVV'ers krijgen uiteraard ook te maken met het paaigedrag van dit kabinet. Op het ministerie van volksgezondheid verzuchten ambtenaren dat alle maatregelen in de zorgsector eerst op het bureau van PVV-Kamerlid Fleur Agema komen en daarna soms herschreven teruggestuurd worden. Wat betreft zorg is de rechterhand van Wilders de invloedrijkste politica van de Kamer.

Na bijna een jaar kennen we het kabinet-Rutte, maar minder duidelijk is wie de coalitiepartners zijn. Dat hangt af van het onderwerp. Uitgezonderd de SP, steunt de hele Tweede Kamer dit kabinet, alleen niet tegelijkertijd.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden