Column

Jongeren verbazen hun bazen, alleen die willen het nog niet zien

Beeld bazenverbazen.nl

Afgelopen jaar schreef ik op deze plek over de vier betekenissen die voormalig Denker des Vaderlands René Gude gaf aan de betekenis die het woordje Zin kan hebben op de werkvloer. Een van die vier betekenissen, het zintuigelijke, wat wij Z2 noemen, bleef tot nu toe wat op de achtergrond. 

Niet dat het zintuiglijke onbelangrijk is. Het schone, het esthetische kan een enorme invloed hebben op je werkplezier. Denk alleen al aan een grauw gebouw waar je elke dag de trappen van op moet lopen, om vervolgens met je ogen te knipperen tegen het tl-licht.

Als we het hebben over de esthetische kant van zingeving op de werkvloer spreken we vaak over de architectuur van gebouwen of de functie van beeldende kunst. Zo heeft Akzo Nobel zelfs een gerenommeerde collectie, waar je dagelijks gratis mee kennis kunt maken. 

Maar de zintuigelijke variant van zingeving beperkt zich niet tot architectuur of beeldende kunst. En dat deed het in deze rubriek tot nu toe vaak wel. Sprak René Gude over kunst, dan noemde hij graag het klassieke theater. "Het bijwonen van theatervoorstellingen bood (en biedt) de toeschouwer middelen tot zelfinstructie."

Blij verrast

Ik vroeg me al tijden af of je die kunst, dat theater, tegenwoordig ook nog een rol zou kunnen laten spelen op de arbeidsmarkt. Daarom was ik blij verrast toen ik afgelopen dagen van verschillende kanten geattendeerd werd op het project Bazen verbazen, dat Maas theater en dans uit Rotterdam afgelopen anderhalf jaar op tien Praktijkscholen met jongeren heeft uitgevoerd. Een van de opdrachtgevers was ondernemingsorganisatie VNO-NCW. Helaas was ik zelf niet bij de uitvoering, en bericht ik er hierover uit tweede hand.

De gedachte achter de theaterproductie Bazen Verbazen is simpel. Kun je met theater jongeren die een kans-achterstand hebben richting arbeidsmarkt, zodanig versterken dat ze steviger tevoorschijn komen en hun aanstaande bazen verbazen? De slotvoorstelling moet indrukwekkend geweest zijn: na afloop werden de twintig jongeren van Praktijk- en Speciaal onderwijs minutenlang toegejuicht. Ze hadden voor het toneelstuk nog geen dag kunnen oefenen. Reactie van de Zeeuwse Sanne: "Op school leerde ik vooral wat ik niet kon. Nu weet ik, als je iets wil, moet je er voor gaan!"

Om duidelijk te maken waarom theater zoveel kan betekenen voor jongeren met een achterstand, gebruikte wetenschapsjournalist en natuurkundige Mark Mieras op de slotbijeenkomst een reactie van een jongen: "Dit is de eerste keer dat iets wél gelukt is". Mieras: "Waarom zegt iemand dat? Omdat hij eindeloos vaak het rode potlood gezien heeft. Fout. Fout. Weer fout." Mieras legde uit dat deze nadruk op foutloos presteren funest is. "Mensen zijn geen optelsommen van rapportcijfers. Mensen zijn verhalen."

Uit alles wat we doen en horen, meemaken en zien, bouwen we volgens Mieras een beeld van onszelf. Ieder mens heeft een idee van wie hij is en wat hij kan, het innerlijke verhaal. Dat verhaal helpt ons om te selecteren wat we onthouden en om te kiezen wat we willen. Mieras: “Zo vormt zich dag aan dag het verhaal van ons leven.” Mieras ondersteunt zijn betoog over het belang van levensverhalen met scan-beelden, waaruit blijkt dat bij tieners erg veel activiteit is in de hersengedeelte die voor dit ‘verhaal maken’ verantwoordelijk zijn. “Ze zijn druk met image-building en dat is levensbelangrijk.”

Ook voor Joeri heeft het project "Bazen Verbazen" gewerkt. Toen hij eerder dit jaar zijn presentatie gaf, zat er een werkgever in de zaal die zo van hem onder de indruk was dat hij daar nu stage mag lopen.

Effectiviteit

Maar werkt het ook voor de opdrachtgevers? "Voor de jongeren die meedoen werkt het zeker", zei Martine Schuijer van VNO-NCW. Ze was onder de indruk van de effectiviteit van theater in het versterken van de zelfwaarde van jongeren. “Maar het zou fijn zijn als veel meer werkgevers de avonden bijgewoond hadden. Het bereik is nog te klein. Teveel bazen hebben nog een achterhaald beeld van wat jongeren met een Praktijkschool diploma kunnen.”

Dat is de conclusie na anderhalf jaar Bazen verbazen: theater geeft de jongeren een kracht die ze nog zelden hebben ervaren. Met die kracht kunnen ze in de toekomst veel werk verzetten. Maar te weinig werkgevers hebben dit nog gezien. Doodzonde, van het project, voor de jongeren, voor de kansen die zo niet gegrepen worden. Hoe kan dat?

We maken op dit moment een transitie mee van financiële zelfverwerkelijking naar ambachtelijke zingeving. Veel werkgevers houden nog aan het oude stramien vast, zij zijn gericht op de korte termijn, en koesteren hun vaststaande denkbeelden over de moeilijke inzetbaarheid van jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt. Deze jongeren laten zien dat zij door ambachtelijke zingeving te beoefenen, door te werken aan hun persoonlijkheid hun humeur kunnen managen, en een verandering kunnen ondergaan. 

Die twee houdingen botsen. Nóg wel. Want zeker is dat er steeds meer werkgevers komen die oog krijgen voor ambachtelijke zingeving. Hopelijk spelen het Maas theater en de jongeren nog even door. Dan zullen ook de werkgevers gaan applaudisseren.

Voor jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt die dankzij het theater hun toekomstige bazen verbazen – wat een prachtig project – zie: http://www.bazenverbazen.nl/ 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden