Jongeren uit hun dak / Geluksmachine op volle toeren

Toronto en Terschelling, beide plekken waren afgelopen week in het nieuws. In Canada gingen, tijdens de Wereldjongerendagen, honderdduizenden katholieke jongeren totaal uit hun dak. In Terschelling doen hun leeftijdsgenoten dat al jaren met behulp van liters en liters bier. Op zoek naar de overeenkomsten in dit euforisch genot van de jeugd.

Op zaterdagochtend ligt camping De Appelhof op Terschelling er vredig bij. De meeste jongeren liggen nog hun roes uit te slapen, maar de eerste slierten hasjrook kringelen al boven de tenten.

Tussen drie bierkratmuren zitten wat 16-jarige jongens een spel te spelen met bierdopjes en volle flessen. De bedoeling ervan is om veel te drinken en dronken te worden, maar dronken zijn ze allang.

Of niet? Zelfs dat weten zij niet meer zeker, nu ze zo aan de alcoholroes gewend zijn geraakt. Hun wereld is tussen de bierkratten versmald, een kleine, wazige wereld waarin de tijd moeiteloos ontsnapt...

Zo zag een vakantie op Terschelling er zestien jaar geleden uit. En zo ziet een vakantie op het Waddeneiland er nog steeds uit. Jaar na jaar zijn jongeren daar naartoe getrokken om absolute vrijheid en hemels geluk te vinden tussen 'de pyramides van Grolsch'.

Alleen is er nu wat opwinding over. Sinds een huisarts aan de pers vertelde dat in de afgelopen twee weken vijf jongeren, van tussen de 14 en de 16 jaar oud, naar het Medisch Centrum Leeuwarden konden worden afgevoerd met een alcoholvergiftiging, spreekt men er schande van.

Deze zomer zou Terschelling een recordaantal alcoholvergiftigingen tellen. Maar verder is er natuurlijk niets nieuws onder de zon.

Het eiland is ook allesbehalve uniek qua doorgeslagen hedonisme. Overal ter wereld is het feest: van Goa tot Rio, en van Toronto tot Terschelling. Op party eiland Ibiza is het, als je een goede dealer hebt, best een weekje uit te houden: elke nacht extatisch dansplezier, voornamelijk opgewekt door grote hoeveelheden drugs. In de Spaanse badplaatsen zuipt de jeugd zich elk jaar een delirium. Commerciele tv-zenders doen wekelijks verslag van hun dorstige avonturen, vol gezoen en gewoel op het strand. Het onderzoek Jeugd 2001 van het Centraal Bureau van de Statistiek concludeerde het al: jongeren leven erop los, maar zijn niettemin 'tevreden en gelukkig'.

Nu zopen de jongeren die de afgelopen week naar de Wereldjongerendagen in Toronto waren gekomen, zich niet laveloos. Zij beschikten over andere middelen om uit hun dak te gaan. Het gevoel christen te zijn, het met honderduizenden tegelijk juichen en bidden, 'het sterk voelen van de aanwezigheid van God' en het 'dicht bij Jezus zijn' was afdoende om iedereen een 'topervaring' mee te geven.

De vergelijking tussen Toronto en Terschelling gaat dus zeker niet geheel op. Maar in beide gevallen gaat het wel om een kick die je even 'uit je dak' doet gaan: even uit de sleur door de special effects van drugs en massa-evenementen.

De tv liet in Toronto een uitzinnige menigte zien, die vol spanning wachtte op het grote moment dat hun idool het toneel zou gaan betreden. Werden ze soms high van de paus?

Volgens de Rotterdamse bisschop Van Luyn was dat niet het geval: ,,Het gaat het er niet om dat ze de paus ontmoeten, maar Jezus Christus zelf''.

Ondertussen had de kerk er wel alles aan gedaan om het jeugdige enthousiasme niet in de kiem te smoren. De Wereldjongerendagen waren doordrongen van dezelfde hedonistische levensfilosofie die elk jaar weer een volle bak trekt naar camping De Appelhof. Een filosofie waarin het vooral gaat om het ervaren van gelukzalige momenten.

'Gij zult gelukkig zijn!', luidt het gebod, aldus de Franse denker Pascal Bruckner. De dwangmatige gedachte dat je boven alles moet proberen om zoveel mogelijk gelukzalige momenten in je bestaan te pakken te krijgen, werd door het circus rondom de paus intact gelaten.

Er is niets tegen geluk, schrijft Bruckner, ,,maar wel tegen de transformatie van dat gevoel in een soort collectief roesmiddel dat iedereen tot zich dient te nemen, of het nu om zijn chemische, spirituele, psychologische of religieuze gedaante is. Zelfs de meest complexe filosofische en wetenschappelijke stelsels zijn niet in staat gebleken het geluk van volken en individuen te garanderen.''

Maar dat vertelde de paus niet aan zijn vrolijke, jeugdige fans. Door op te roepen om ,,een beschaving van vrijheid en vrede op te bouwen'', gaf hij eerder extra voeding aan de droom dat het vestigen van een paradijs op aarde binnen de menselijke mogelijkheden ligt. En bij deze gedachte begonnen de problemen ooit, schrijft Bruckner.

Sinds Voltaire neerpende 'Het paradijs is daar waar ik ben', en Thomas Jefferson 'het recht om het geluk na te streven' als een door God gegeven recht in de grondwet van de Verenigde Staten verankerde, zijn mensen als bezetenen naar het geluk op zoek gegaan. Dat zoeken we zowel in het excessief toedienen van sterke prikkels (Terschelling), als in de intense ervaring (Toronto) en het is op dit punt dat beide plekken samenvloeien. Nonchalant aan het streven naar geluk voorbijgaan, zit er kennelijk niet meer in. Zelfs de kerk kan zich er niet aan onttrekken.

Ooit bedacht een filosoof een argument waarom de mens geen eendimensionaal wezen zou zijn dat naar zoveel mogelijk plezier streeft, en naar zo min mogelijk pijn. Hij stelde zich een geluksmachine voor die je in een volkomen gelukkige schijnwereld terecht zou doen komen. Volgens hem zouden mensen hun leven niet in de geluksmachine willen doorbrengen, omdat zij, ondanks al het lijden, de waarde in zouden zien van het leven zoals het is.

Maar deze filosoof lijkt ongelijk te hebben. De geluksmachine bestaat al, en draait op volle toeren. Waar je uit je dak gaat, maakt weinig verschil. Als je maar de juiste middelen tot je beschikking hebt om in een roes te raken. Zo hebben de jongeren die Amsterdam bezoeken -en een week lang niets anders dan een coffeeshop van binnen zien- toch het gevoel van een geslaagde vakantie. De opmars van de gelukzalige roes lijkt bijna niet meer te stuiten. Maar Bruckner laat zich er in Filosofie Magazine nog redelijk optimistisch over uit: ,,Ik denk niet dat de jacht op het geluk de wereld in het ongeluk zal storten, omdat de mensen zelf de absurditeit van de situatie zullen inzien.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden