Jongeren moe van geknoei met geld en macht

KRAKAU - Krakau heeft er in vijftig jaar niet zo bruisend en vrolijk uitgezien als op deze prachtige nazomerdag, kort voor de parlementsverkiezingen. Op het monumentale centrale marktplein heerst een gezellige drukte. De terrasjes zitten vol, bij de beroemde lakenhal wordt een antiekveiling gehouden en even verderop worden worstjes gebraden op een gigantische barbecue.

Kleine jongetjes schichten op de modernste rolschaatsen door de menigte. Tussen de groepen toeristen valt het oog onwillekeurig op een Israëlische schoolklas die ontspannen briefkaarten staat uit te kiezen om naar huis te sturen. Een normale zaterdag in een normale Europese stad lijkt het. Maar dit optimisme wordt niet door alle Polen gedeeld en zeker niet door de jongere generatie die zich in toenemende mate vervreemd voelt van de eigen maatschappij.

De 31-jarige Dariusz Jachimowicz ziet weinig normaals in zijn leven. Hij is moe, doodmoe van het politieke klimaat in zijn land. “Een jaar geleden kon ik me nog oppeppen om mee te doen, maar nu loop ik echt op mijn laatste benen”, vertelt hij op een van de terrasjes bij de markt. Om zich toch niet helemaal over te geven aan zijn sombere gevoelens, heeft Dariusz samen met enkele anderen een wetenschappelijk onderzoeksbureau opgericht. Daar schrijft hij voor opdrachtgevers rapporten over hoe het echt gaat in zijn land, over de stand van zaken bij de privatisering, bij de gezondheidszorg, over het bankwezen. Een van Dariusz' grootste verwijten aan de huidige generatie van Poolse politici is dat ze door hun onprofessionele optreden de aandacht hebben afgeleid van waar het echt om gaat. “Het publieke debat gaat alleen maar over geheime agenten die er wel of niet zijn, over beschuldigingen van bedrog en andere ernstige aantijgingen. Maar niemand krijgt ooit te horen of die beschuldigingen waar zijn en wat er echt aan de hand is.” Als voorbeeld geeft hij het geval Oleksy. De oud-premier Jozef Oleksy, nu voorzitter van de sociaal-democratische SLD, die ervan werd beschuldigd contacten te hebben gehad met een Russische geheim agent. Er is volgens de jonge Pool door beide kampen zoveel verdoezeld en gelogen in deze zaak, dat niemand ooit zal weten of het nou wel of niet waar was. En de beide kampen zijn dan de huidige regeringspartij SLD, voormalige communisten en nu sociaal-democraten, en de anti-communistische oppositie.

De tweedeling in de Poolse samenleving gaat zelfs zover dat er in de ogen van Dariusz geen enkele objectieve informatie te krijgen is in zijn land. Niet via de staatsmedia want die staan flink onder invloed van de huidige regering en niet in de media van de oppositie omdat die zich onvoldoende zouden kunnen losmaken van de politieke strijd om echt objectief te berichten. Het verband tussen de politiek enerzijds en het dagelijks leven van de kiezer anderzijds is op deze manier totaal zoek geraakt.

Dariusz heeft geen goed woord over voor de voormalige communisten. Hij stelt vast dat ze heel slim en snel hun netwerken hebben aangepast en nu op alle belangrijke posities in het land zitten. Zowel in de politiek waar ze met president Kwasniewski een formidabele stemmentrekker hebben, als in het bedrijfsleven. Met ideologie heeft dat in zijn ogen niets te maken, met geld daarentegen alles. “Politiek en geld zijn totaal verweven.” Hij geeft het voorbeeld van de Poolse communistische studentenbond die na de val van het communisme totaal verdwenen leek, maar tot Dariusz' stomme verbazing weer helemaal terug is, ruim geld krijgt van de postcommunistische regering en keurig werkt als een soort van politieke lobby onder jongeren.

De musicus Marek Ostafil is pas 23 jaar maar heeft een zo mogelijk nog uitgesprokener mening dan Dariusz. Hij is jazzmusicus, componeert op computers, telt Frank Zappa, Alice Cooper en Iggy Pop tot zijn muzikale helden, maar wil niets met 'links' te maken hebben. “Ik ben geen nationalist of neo-nazi, maar ik ben wel rechts, heel rechts.” Marek vindt dat er in een maatschappij een paar basiswaarden overeind moeten blijven, zoals eerlijkheid en oprechtheid. Waarden die bij de huidige regering ver te zoeken zijn. Hij begrijpt niet dat zijn landgenoten in groten getale op de voormalige communisten hebben gestemd bij de parlementsverkiezingen van 1993 en bij de presidentsverkiezingen van 1995.

Ook dit keer maakt de SLD een goede kans om als grootste partij uit de bus te komen. “Bij jullie in Holland zou je het toch ook niet pikken als Nederlanders die in de oorlog met de Duitsers hebben samengewerkt in de regering terecht zouden komen. Bij ons is dat wel gebeurd met de postcommunisten die toch gewoon zetbazen waren van de Russische onderdrukker.”

Met zijn lange haar, leren jasje, spijkerbroek en cowboylaarzen lijkt Marek zo van Woodstock weggelopen, maar dat geldt niet voor zijn uitspraken. “Ik schaam me soms dood voor mijn landgenoten omdat ze te lui zijn om te werken. Ze stemmen SLD omdat ze denken dat ze op die manier vast kunnen houden aan hun zekere, zij het arme leventje. Net als voor 1989. Nu ze beginnen te begrijpen dat je in een vrijemarkteconomie gewoon keihard moet werken, zijn ze plotseling 50 jaar onderdrukking en alle leed die dat bij ons veroorzaakt heeft, vergeten.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden