Jongeren ervan weerhouden zich klem te zuipen: werkt de IJslandse strategie?

Jongeren in Volendam. Zij komen niet voor in het verhaal. Beeld Hollandse Hoogte / Ton Koene

Jongeren en alcohol is in veel kleine gemeenten een hardnekkige combinatie. Om dat tegen te gaan, kijken ze naar IJsland.

Voor kleine, hechte gemeenten lijkt het soms een gevecht tegen de bierkaai: jongeren ervan weerhouden zich klem te zuipen. Maar het probleem is groot, en er moet iets op gevonden worden. Vanavond stemt de gemeente Edam-Volendam over de invoering van het nieuwe preventieprogramma LEF, zes andere gemeenten gaan ‘op de IJslandse toer’. In dat land transformeerde de jeugd in twintig jaar grofweg van probleemdrinkers naar geheelonthouders. Onder meer Urk en Hardenberg willen dat ook.

Het zijn plekken in Nederland die naast veel drankgebruik onder jongeren ook kampen met het imago daarvan. Zo zit Volendam voor de buitenwereld ‘massaal aan de alcohol en drugs’, schreef wethouder Vincent Tuijp daar vorig jaar over. En niemand zal ontkennen dat er een probleem is, gaat hij verder.

Thuishouden

Sociaal wetenschapper Ina Koning van Universiteit Utrecht zocht uit hoe groot dat probleem precies is in het vissersdorp. Samen met de gemeente ontwierp zij het LEF-programma en moest daarvoor eerst weten waar ze mee te maken had. In het tussenrapport dat ze vanavond uitreikt aan de gemeenteraad staat in niet mis te verstane tabellen hoe jong de Volendammers beginnen, verkregen uit een steekproef onder ruim duizend 12- tot 18-jarigen.

Eén op de vijftien dertienjarigen zegt wekelijks alcohol te drinken. Voor veertienjarigen is dat al ruim één op de drie. Dat gebeurt in Volendam vooral op zogeheten ‘zitjes’: plekken zoals een huiskamer of bedrijfsruimte waar kinderen zich zonder ouderlijk toezicht bezatten.

Het preventieprogramma van Koning heet niet voor niets LEF. Dat is wat je moet hebben als ouder in zo’n kleine gemeenschap. Ouders weten heus wel dat brugklassers niet moeten drinken, maar staan het wel toe.

Wethouder Tuijp: “Maar wat moet je? Moet je ze thuishouden? Straks wordt ze uit de appgroep of vriendengroep gezet en dan is het kind alleen. Alleen op school, alleen bij de sportvereniging, alleen op zaterdagavond als de vriendengroepen losgaan.” Koning komt zelf ook uit Volendam en voegt daaraan toe: “Ze groeien op in grote en hechte vriendengroepen. Als je daarbuiten valt, heb je inderdaad niemand. Ouders weten dat.”

Metamorfose

Ze voelen een indirecte groepsdruk van andere ouders. Het beeld bestaat dat anderen het wél oké vinden dat de jeugd drinkt. De oplossing is dan betrekkelijk simpel. Koning: “Zet ouders bij elkaar in een zaal en laat ze praten. Dan pas zien ze vaak in dat niemand zit te wachten op dronken kinderen. Dan pas kunnen ze samen optrekken zonder bang te zijn dat hun kind buiten de boot valt.” Ze verwacht dat de gemeenteraad vanavond akkoord gaat met haar strijdplan.

Dat plan heeft wel wat weg van de methode uit IJsland. Jongeren maakten daar de laatste twintig jaar een metamorfose door wat drank en drugs betreft. Aan het begin van het actieprogramma, twee decennia geleden, was de helft van de 15- en 16-jarigen dronken geweest in de voorgaande maand. Nu is dat nog maar 5 procent.

Amersfoort, Urk, Hardenberg, Súdwest-Fryslân, Texel en de Kempengemeenten hopen nu ook op zo’n effect. Zij begonnen afgelopen zomer onder leiding van het Trimbos-instituut met het preventieprogramma.

Ook de IJslandse bedenkers prediken samenwerking en gesprekken tussen ouders, scholen en sportclubs. Daarnaast haalt strengere wetgeving drank en tabak uit zicht. Maar meer nog is het sleutelwoord daar vrijetijdsbesteding. Kinderen moeten leren dat je de stress die bij het puberleven hoort, niet per se hoeft te bestrijden met bier. Een sterk netwerk om op terug te vallen en veel sporten kan ook helpen.

Verdienmodel

Kritiek is er ook. In héél Europa daalde het drankgebruik onder jongeren de laatste twintig jaar, zij het niet zo sterk als in IJsland. Verder noemt Ina Koning de IJslandse werkwijze een verdienmodel van de onderzoekers. Gemeenten moeten immers betalen om van de IJslandse vragenlijsten gebruik te maken. De gemeente Amersfoort laat echter weten dat het verspreid over drie jaar gaat over een bescheiden 24.000 euro.

Verder zou IJsland niet te vergelijken zijn met de rest van de wereld: veel meer sociale controle dan in het individualistische Westen. Maar juist daarmee kunnen hechte gemeenten als Volendam en Urk misschien extra hun voordeel doen.

Lees ook: 

Meisjes ravotten, jongens leren over gevoelens, welkom in IJsland

Aparte klassen voor jongens en meisjes: in Nederland laait af en toe de discussie op, in IJsland doen ze het. Om meisjes te leren meer ruimte voor zichzelf op te eisen. Dat slaat aan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden