Jonge ontwerpers willen problemen aanpakken met hun ontwerp

Beeld Rv

Sinds drie jaar is er een kentering merkbaar in de designwereld. De jongste generatie ontwerpers pakt maatschappelijke problemen aan. 'Ze willen eerder doelen bereiken dan dingen maken. Ze zijn super geëngageerd.'

Ze zijn er nog wel, ontwerpers die alleen maar mooie stoelen, vazen en lampen willen maken. Zonder zich al te veel te bekommeren om de duurzaamheid van de materialen en het productieproces. Maar je moet er haast naar zoeken op de Dutch Design Week (DDW), die dit weekeinde losbarst in Eindhoven met tal van exposities en evenementen.

"Zeker bij de jonge generatie is er echt sprake van een kentering", zegt Annemartine van Kesteren, die een van de hoofdtentoonstellingen maakte van de DDW, 'Beyond Generations' in het Van Abbemuseum. Het valt haar op dat een groeiend aantal studenten op de Design Academy maatschappelijke problemen wil aanpakken. Ze willen niet wéér een stoel maken, maar iets wezenlijks toevoegen aan de samenleving. "Ze willen eerder doelen bereiken dan dingen maken. Ze zijn super geëngageerd."

Parallel aan de tentoonstelling in Eindhoven maakte Van Kesteren ook een expositie voor het Rotterdamse Museum Boijmans Van Beuningen, waar ze werkzaam is als conservator design. Met deze presentatie, 'Change the System', wil ze laten zien dat die jonge hemelbestormers soms ook echt de wereld een beetje mooier en beter kunnen maken.

Zo'n vijftig designers tonen er producten en ontwerpen die daadwerkelijk invloed hebben of zullen krijgen op grote mondiale vraagstukken als schaarste aan grondstoffen, vervuiling, sociale ongelijkheid en de groeiende migrantenstromen. Van Kesteren: "Ik wilde geen expositie maken met proefballonnetjes. Het gaat hier om ideeën die al doorontwikkeld zijn en waarvan aangetoond is dat ze impact hebben." Dat een groeiend aantal ontwerpers zich focust op duurzaamheid, wordt ook gestimuleerd doordat steeds meer bedrijven en banken willen investeren in dergelijke initiatieven, omdat ze rendabel zijn.

Volgens Van Kesteren is deze omslag in de designwereld sinds een jaar of drie duidelijk merkbaar. Dat wil niet zeggen dat vorige generaties ontwerpers geen invloed hebben gehad. De tentoonstelling in het Van Abbemuseum gaat in op de sporen die zij hebben nagelaten in de samenleving. "Ook toen waren er designers die echt impact hebben gehad, maar ze keken heel anders naar hun vak dan de jongste generatie. Dat komt uiteraard ook doordat de wereld de afgelopen jaren enorm veranderd is, alleen al door de komst van internet."

Trouw grasduinde met Van Kesteren door de ontwerpen van wat zij 'changemakers' noemt: designers die laten zien dat creatief denken meer dan ooit nodig is om de wereld leefbaar te houden en bedreigingen het hoofd te bieden.

1 - (zie foto boven) Algen zijn volgens Tjeerd Veenhoven de ideale grondstof voor kleding. Uit dit glibberige groene goedje, dat in zee en meren groeit op zonlicht en CO2, haalt hij vezels die hij wil bewerken tot herbruikbaarbaar textiel. In Museum Boijmans heeft hij een leeg garenklosje neergezet dat hij voor einde van de tentoonstelling hoopt te vullen met garen gemaakt van algen. Met zijn algenproject - in samenwerking met kledingbedrijf H&M - wil Veenhoven de kledingindustrie, die een zware aanslag pleegt op het milieu, 'groener' maken. Eerder ontwikkelde hij slippers en tassen, gemaakt van de schubben van palmbomen. Die zijn keihard maar met een speciaal proces wordt er soepel palmleer van gemaakt in fabriekjes die ter plekke worden opgezet, zodat de lokale bevolking er een inkomstenbron bij heeft.

Beeld TRBEELD

2 - Bas van Abel onderzoekt al een aantal jaren hoe producten tot stand komen, welke grondstoffen er worden gebruikt en welke complexe marktsystemen daarbij een rol spelen. Hij ontwikkelde de Fairphone, een duurzame smartphone die onder goede werkomstandigheden wordt gemaakt van eerlijke materialen. Het voordeel is dat je het apparaat zelf uit elkaar kunt halen als er een nieuwe batterij nodig is, wat goedkoop en duurzaam is.

Beeld TRBEELD

3 - Boyan Slat besloot al op zijn zestiende het plasticprobleem in de oceanen aan te pakken. Hij bedacht een systeem met enorme drijvende schermen die het mogelijk maken het plastic energiezuinig te verzamelen en te recyclen. Met miljoenen aan schenkingen van multinationals en rijke zakenmensen werkt hij aan de realisering van zijn droom. Hij staat al sinds 2014 hoog in de Duurzame 100 van Trouw. Van Kesteren vindt hem met zijn enorme gedrevenheid en doorzettingsvermogen ook een rolmodel voor andere jonge ontwerpers.

Beeld TRBEELD
Beeld RV

4 - Ruben Pater is grafisch ontwerper en analyseert politieke structuren en sociale verhoudingen. Hij werd onder meer bekend met zijn onderzoek 'Stemmingmakerij' naar het waarheidsgehalte van politieke uitspraken over de islamisering van Nederland. Dat onderbouwt hij met grafieken. Op het eerste gezicht mag dat niet echt sexy lijken. Maar als je door visualisering inzichtelijk kunt maken wat er werkelijk aan de hand is, kan dat grote invloed hebben op de publieke opinie.

Beeld TRBEELD

5 - Een wassalon in het museum? Dat gaat vast niet lukken, dacht Manon van Hoeckel die als social designer projecten bedenkt die mensen bij elkaar brengen. Toch kreeg ze toestemming van Boijmans. De komende drie maanden kunnen bezoekers een wasje draaien in de wasserette op de eerste etage. De vuile was geeft recht op een gratis toegangskaart tot het museum. Van Hoeckel hoopt dat bezoekers van alle rangen en standen in de wassalon weer spontaan met elkaar aan de praat raken, wat steeds minder gebeurt omdat iedereen in een mobieltje staart. Als er al contact is via sociale media is dat vaak ook met gelijkgestemden. Ze wil meer van dergelijke ontmoetingsprojecten opzetten. Met de uitkomsten van dit onderzoek wil ze gemeenten ervan overtuigen dat er meer plekken moeten komen die mensen uit alle lagen van de bevolking verleiden tot spontane contacten.

Beeld TRBEELD

6 - Luc van Hoeckel en Pim van Baarsen van designstudio Superlocal zoeken overal in de wereld, maar vooral in ontwikkelingslanden, praktische en duurzame oplossingen voor sociale en culturele problemen. Ze ontwikkelden onder meer een systeem voor afvalscheiding in Nepal. In Malawi bezochten ze ziekenhuizen om te kijken aan welk meubilair behoefte is. Met lokale materialen hebben ze vervolgens bedden, kastjes, kamerschermen en andere attributen ontworpen en op zo'n manier gemaakt, dat de lokale bevolking de productie kan overnemen.

Beeld RV

7 - Tom van Soest zette het bedrijf StoneCycling op dat duurzaam en lokaal bakstenen en stoeptegels produceert van bouwafval. Doordat er allerlei soorten materialen in worden verwerkt, zijn ze ook nog bijzonder om te zien. Van zijn bakstenen-met-een-verhaal zijn inmiddels de eerste gebouwen gerealiseerd.

Beeld TRBEELD

8 - Voor Eric Klarenbeek zijn algen het nieuwe plastic. Hij maakt er plantaardige polymeren in korrelvorm van. Deze algenkorrels wil hij gebruiken als grondstoffen voor 3D-printers die op elke hoek van de stad moeten komen, zodat daar iedereen zijn eigen producten kan printen. Over zeven jaar hoopt hij dat de samenleving goeddeels vrij is van kunststof. Uit de vijver in de museumtuin van Boijmans heeft hij ook algen gevist. Daarmee gaat hij borden, kopjes en schotels maken als uitbreiding op het algenservies dat hij eerder al maakte.

Beeld TRBEELD

9 - De Belgische modeontwerper Martin Margiela (1957) 'herschreef' volgens Van Kesteren eind jaren tachtig de modegeschiedenis door de aandacht te vestigen op het materiaal en het handwerk. Dat vond hij veel belangrijker dan een glamoureuze uitstraling. Hij liet bijvoorbeeld de binnenkant en alle naden zien, zodat duidelijk is hoe de kleding wordt gemaakt. Al heel vroeg was hij ook bezig met hergebruik van stoffen. Inmiddels doet bijvoorbeeld het Nederlandse duo Viktor&Rolf dat ook, maar Margiela was een voorloper.

Beeld RV

10 - Frans de la Haye (1943) ontwierp in 1973 voor Auping het succesvolle bed Auronde. Het staat in tal van slaapkamers, maar niemand weet waarschijnlijk nog hoe revolutionair dit ontwerp destijds was met zijn ronde vormen, tafeltjes en felle kleuren. Het bed heeft ook veel invloed gehad op onze slaapkamercultuur. Doordat er tafeltjes aan het bed konden worden gehangen, werd de slaapkamer niet langer een plek om vooral te slapen maar ook om te lezen en tv te kijken. De La Haye wilde ook een duurzaam bed ontwerpen - het waren de jaren van de oliecrisis en de Club van Rome - en was daarmee een voorloper. Het Aupingbed behoort tot de best verkochte bedden ter wereld en is met zijn tijdloze uitstraling te typeren als een echte design-klassieker.

vega eten bij BOijmans

De menukaart in het restaurant van Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam is tijdens de designtentoonstellling 'Change the System' (te zien t/m 14 januari) aangepast. Als je een tentoonstelling brengt over ontwerpers die met hun producten de wereld leefbaarder willen maken, kun je zelf niet achterblijven, vindt het museum. Daarom staat er de komende maanden geen vlees op de kaart. De gerechten zijn plantaardig en restjes worden opnieuw gebruikt om zo min mogelijk afval te produceren. Ook wordt er per minuut 300 liter water bespaard.

terugblik

'Stretch' is het thema van de zestiende Dutch Design Week (DDW). Ruim 2500 ontwerpers presenteren hun werk op zo'n honderd locaties in Eindhoven. 'Stretch' is volgens de organisatie de essentie van design. Door de geest te stretchen ontstaat ruimte om te innoveren. Het designevemement duurt van 21 t/m 29 oktober. De tentoonstelling 'Beyond Generations' in het Van Abbemuseum toont werk van verschillende generaties ontwerpers die studeerden aan de Design Academy Eindhoven. In de aanloop naar het 75-jarige jubileum kijkt de Design Academy - opgericht in 1947 - terug op de sporen die zij naliet in de samenleving. Deze tentoonstelling loopt door t/m 5 november.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden