Jonge neofundamentalist is een comfort-christen

Heeft de orthodoxie gewonnen? Welnee, gelovige jongeren van nu gaan voor beleving, niet voor de leer, meent theoloog Tom Mikkers.

Eigenlijk zou ik orthodoxe christenen moeten feliciteren. Het lijkt erop dat het hun wel is gelukt om jongeren bij kerk en geloof te betrekken. Tenminste dat is het wat het recente SCP-onderzoek mij doet geloven. Alleen: de reden waarom ontbreekt. Maar klopt het beeld wel?

Neo-fundamentalisme is de trend onder gelovige jongeren, voor zover christelijk geloof überhaupt een trend onder jongeren is. Want het algemene plaatje dat het SCP-rapport schetst van het christendom in Nederland geeft mij nog altijd het gevoel dat christenen in Nederland een soort ijsberen zijn die proberen te overleven terwijl de aarde opwarmt.

Wat mij betreft is neo-fundamentalisme geen restauratie. Het is de zoveelste verheerlijking van geraakt worden, voelen en vinden, die je bij zoveel varianten van geloof en spiritualiteit nu tegenkomt. In een radio-interview hoorde ik een rk-jongere. Hij was afgereisd naar Rome voor de heiligverklaring van de pausen. Het interview ging niet over de leerstelligheid van zijn kerk, maar over geraakt worden en beleven. De dogmatische kaders nam deze jongere voor lief. Hij was allerminst fanatiek, laat staan een halstarrige fundamentalist. De mis was mooi in Nederland, maar nog krachtiger was de beleving van de eucharistie tussen duizenden gelovigen op het Pietersplein. Niet de katholieke dogma's gaven deze jongere houvast, maar een ultra-individuele ervaring die in algemene bewoordingen werd uitgelegd.

Oud jargon

De begrippen waarmee ontwikkelingen worden geduid in het onderzoek wringen. Niets is zo tijdgebonden als de aantrekkingskracht van geloof en godsdienst. Toch komt het onderzoek met oud jargon om dit te duiden. Het woord fundamentalist komt uit het begin van de twintigste eeuw, ver voor de iPhone of internet. Er kleven associaties aan 'fundamentalist' die het huidige beeld eerder vertroebelen dan verhelderen. Bij de gelovige jongeren uit het SCP-onderzoek is geen sprake van wereldmijding of 'jullie komen allemaal in de hel'-mentaliteit die old school-fundamentalisten soms kenmerkt.

De neo-fundamentalisten zijn ook niet de orthodoxe gelovigen zoals Abraham Kuyper die ooit wenste. Hun vertrekpunt is niet de dogmatiek, maar wat hen raakt. Maar het onderzoek komt niet los van het duo orthodox en vrijzinnig dat in de negentiende eeuw als frame ontstond, waarvan je je af kunt vragen of we daarmee in deze eeuw nog verder zullen komen.

Allereerst omdat het woord vrijzinnig helemaal is losgezongen van zijn protestants-christelijke oorsprong. Vrijzinnig, zo leerde het Motivaction-onderzoek dat mijn kerk - de Remonstranten - onlangs heeft laten uitvoeren, is een woord dat niet meer wordt begrepen. Orthodox christendom heeft het woordje orthodox niet meer nodig. Zeg gewoon dat je christelijk bent en de associaties van de orthodoxie kleven er vanzelf aan.

Prijsschieten

Anno 2014 leerstellingen uitproberen op christelijke jongeren, zoals voor dit onderzoek is gebeurd, is misschien wel prijsschieten. Niet omdat deze leerstellingen zo populair zijn, maar omdat instemming hiermee de manier is om te zeggen dat de relatie met God voor jou op nummer één staat.

Wie vervolgens in gesprek gaat met deze jongeren ontdekt al snel dat het gewone spreken over deze relatie meer aan 'Boer zoekt vrouw' doet denken dan aan de Heidelbergse cathechismus.

De innige en emotionele omhelzing van de christelijke godsdienst die het SCP-onderzoek beschrijft, vraagt om nieuwe begrippen en origineel denkwerk.

Neo-fundamentalisme is geen back to basic belief maar comfort-christendom. In een enquête kruisen de jongeren aan dat hel en hemel bestaan, maar dat is niet de gevoelsmarinade waarin hun geloof zich dagelijks wentelt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden