Jonge leraren worden netter en diverser

Pensionering van 110000 leraren zal de komende jaren leiden tot een schrijnend tekort aan docenten, waarschuwde minister van onderwijs Van der Hoeven onlangs. De deuren staan wijdopen voor de nieuwe generatie, die net als de leerlingen veel sms't, alles weet van de computer en misschien zelfs mee gaat dansen op Lowlands. Of de nieuwe lichting ook goed zal zijn opgeleid, daar verschillen de meningen over.

Onlangs had de Algemene Onderwijsbond een grote groep beginnende leraren - overwegend van de basisschool - op bezoek. Bij het afscheid gebeurde iets opvallends. De studenten bedankten hun gastheren en gaven bij het weggaan een hand. Op het kantoor van de vakbond werd erover nagepraat. “Achteraf zeiden we tegen elkaar: Heb jij ook een hand gekregen? Dat is ons nog nooit overkomen.“

Robert Sikkes, jarenlang onderwijsjournalist en nu hoofdredacteur van het bondsorgaan het Onderwijsblad, typeert de nieuwkomers als 'beschaafder' dan hun oudere collega's. “Niets ten nadele van de oudere garde, maar de jongeren ogen wat netter. Afgaand op die dag zag ik weinig reden om pessimistisch te zijn over de nieuwe generatie. Ze besteden opvallend meer aandacht aan hun uiterlijk. En ze weten meer van de computer en versturen zelf ook sms'jes, net als de leerlingen. Maar dat is alleen maar omdat ze nu eenmaal jonger zijn.“

Op de basisschool is de nieuwe generatie al aanwezig, maar in het voortgezet onderwijs gaat het volgens Sikkes maar langzaamaan. “De grote verandering komt over een paar jaar. Toch hoor je nu al verbaasde docenten van 47, die al jaren de jongsten zijn in de lerarenkamer, en nu doorkrijgen dat ze tot ouwe hap worden verklaard.“

Het stereotype van de ouderwetse leraar - met zweetplekken, schoudertas en baard - is volgens Sikkes al veel langer verdwenen. “Natuurlijk, je ziet er nog wel eens eentje rondlopen. Maar het wordt tijd om die groep onder monumentenzorg te plaatsen, om ons te herinneren aan hun bestaan.

Ik denk dat die leraren nooit zo sterk in de meerderheid geweest zijn. In mijn eigen schooltijd, tientallen jaren terug, stonden ze wel voor de klas, maar toen kreeg ik ook les van andere types, zoals een voormalig duikbootkapitein.“

Sikkes is niet zo bevreesd over kwaliteitsdaling bij de nieuwe docenten. “Docenten in het voortgezet onderwijs moeten nog steeds aan allerlei opleidingseisen voldoen. En inderdaad komen er steeds meer mbo'ers naar de lerarenopleidingen basisonderwijs in plaats van havisten. Maar de vroegere kleuterleidster kwam ook van het mbo. Kijk, mensen klagen dat de nieuwe lichting leraren Nederlands zelf bijna geen boek meer leest. Maar het is niet anders dan dat ze kiezen voor Giphart in plaats van Hermans. Dat is een generatiekwestie.“

Sikkes vermoedt dat de jongere docenten veel dichter bij de leerlingen zullen staan dan de oude garde. “Misschien staan al die docenten van de toekomst wel over tien jaar te dansen op popfestivals als Lowlands. Samen met hun leerlingen.“

Daarmee is Sikkes een stuk optimistischer dan Nico van Kessel, die verbonden is aan het onderzoekscentrum ITS van de Nijmeegse Universiteit.

Van Kessel ziet in de cijfers over leraren die bij hem voorbijkomen weinig reden tot vreugde. “Jonge docenten kunnen over het algemeen wel beter overweg met de computer. Maar verder beginnen ze met een lagere vooropleiding aan de lerarenopleiding, en is hun sociaal-economische afkomst ook lager. Uniek is dat niet; ik lees net Amerikaans onderzoek waarin hetzelfde wordt beschreven.“

Een groot verschil, zo memoreert Van Kessel, is dat er steeds minder mannen in het onderwijs werken, vooral op de basisschool. Dat zorgt voor statusdaling van het docentenberoep.

Verder ziet Van Kessel geen grote verschillen met vroeger. “De doorsnee leraar stemde een paar jaar geleden eerder op een linkse partij en ging in Frankrijk op vakantie. Ik schat niet in dat daar grote veranderingen in zijn.“

Van Kessel denkt dat de lonen in het onderwijs verder omhoog moeten om het beroep weer status te geven. Maar ook de houding van docenten zelf baart hem zorgen. “Ik heb de indruk dat leraren nog steeds denken dat ze zelf weinig ruimte hebben om hun werk vorm te geven. Dat is begrijpelijk, want die ruimte was vroeger ook klein. Om het vak aantrekkelijker te maken, moet duidelijk worden dat een docent meer doet dan elke week het standaardverhaal uit het lesboek oplepelen.“

De leraar die iedereen zich herinnert van vroeger, zegt Van Kessel, was de docent die juist buiten de verplichte lesstof iets te vertellen had. “Docenten moeten er zelf energie in steken om dat te bereiken.“

Mbo-docente Marijn van Bosbeek werkt een deel van de week bij het Samenwerkingsverband Beroepskwaliteit Leraren. Dit SBL is een soort agentschap van het ministerie van onderwijs, dat het leraarschap verder moet ontwikkelen.

“Ik denk dat jonge leraren meer dan de oudere generatie oog hebben voor het feit dat ze naast vakkennis ook andere dingen moeten kunnen beheersen“, zegt Van Bosbeek. “Zoals de vaardigheid om samen te werken, om als een team met andere docenten het aanbod op school te ontwikkelen. Vroeger was dat niet nodig, toen werd dat allemaal van bovenaf voorgeschreven.“

Sterker dan vroeger bestaat 'de leraar' niet meer, meent Van Bosbeek. “Je ziet zij-instromers en mensen met een andere vooropleiding. De groep is divers. Zeker in het mbo, waar ik werk, zie je al heel lang weinig geitenwollensokken. De docenten van de hotelafdeling lopen hier al jaren gewoon in pak.“

De jonge docente Van Bosbeek had nog een studiegenote die zich schaamde omdat ze de lerarenopleiding volgde. ,,Ze kaftte haar boeken, zodat in de bibliotheek niemand kon zien wat ze studeerde. Leraren waren jarenlang bevreesd om op feestjes te vertellen wat ze voor werk deden. Ik denk dat de nieuwe generatie docenten veel zelfbewuster is. Die jongeren zijn er trots op dat ze leraar zijn.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden