Jonge kunstenaars gaan nu 'subzero'

Van onze kunstredactie AMSTERDAM - Millennium zal het jaar 2000 niet halen. Zaterdag wordt het kwartaalblad voor jonge kunstenaars met een groot feest opgeheven. Het feest, met techno-poëzie, films, een porno-stereo-act en dans, zal in het teken staan van de grote Nieuwe Woede ofwel de 'New Rage'. Want, zo meldt het persbericht strijdbaar: weg met de 'camp' en de New Age! Weg met de relativering en de zweverigheid! Op naar de directheid en de rauwheid!

Hoe oprecht de nieuwe leuze klinkt, met de reden van de opheffing van het blad heeft ze niets te maken. Die is een stuk banaler en voert terug op tijd en geld, althans, het gebrek er aan. Serge van Duijnhoven, schrijver en spreekbuis van 'Millennium. Detonatief tijdboek van de kunstgroep lage landen': “Een paar van de redactieleden konden het tijdrovende vrijwilligerswerk niet meer combineren met hun betaalde werkzaamheden, er werden geen geschikte opvolgers gevonden en dus hebben we besloten te stoppen.”

Van Duijnhoven betreurt de opheffing. Met wat meer financiële armslag en een beetje meer steun van de uitgever ('die wel altijd voor de faciliteiten gezorgd heeft, maar ook nooit echt veel geld in het tijdschrift investeerde') had het blad nog zeker perspectief, maar nu is dat anders. Van Duijnhoven: “Het is moeilijk voor een tijdschrift als Millennium (met een oplage van 1000) om zich te handhaven. Voordat je eenmaal door de branding heen bent, wat bekendheid hebt en kan groeien... dat is een moeilijk proces. Misschien hebben we ook iets te hoog ingezet. Maar een stencilblaadje hebben we nooit willen maken.”

Uitgever Mai Spijkers van Prometheus betreurt het ook dat de redactie gestopt is. “Ik vind het jammer dat ze niet voldoende 'Ausdauer' gehad hebben om het millennium vol te maken.” Hij noemt het blad 'uniek' omdat het bij monde van een nieuwe generatie een nieuw geluid in de letteren en de kunstwereld heeft gebracht. Nieuw? Spijkers: “Het was geen literair tijdschrift in de strikte zin van het woord. Meer een intermediair tussen verschillende kunstuitingen zoals film, fotografie, beeldende kunst en literatuur. Dat is nieuw en van mij had dat experiment nog wel even voortgezet mogen worden. Maar tijdschriften komen en gaan, het is niet anders.” Over geld spreekt hij niet.

Een beetje teleurgesteld en jaloers kijkt Van Duijnhoven naar de middelen en het bereik van andere modernistische bladen als Optima, Bassic Groove of Blvd., die al of niet met subsidie, wel overeind blijven. Met name de positie van de trendy glossy Blvd. (Boulevard), dat zich net als Millennium op meerdere kunstdisciplines en de nieuwe media richt, is volgens Van Duijnhoven te benijden. Het blad (oplage 22 000) sluit aan bij ongeveer dezelfde lezersgroep, zij het dat het 'iets minder intellectualistisch en iets meer van de straat is', en heeft daardoor ook meer aantrekkingskracht voor adverteerders, waardoor er weer meer geld binnenkomt.

Van Duijnhoven: “Bij Blvd. ontbreekt de diepgang, maar het blad heeft wel de financiële middelen om vooruitstrevend en in het oogspringend te zijn.”

Voor de buitenstaander zal het verschil niet zo groot zijn. Zowel Millennium als Blvd. kunnen vruchten van de 'Generatie Nix' genoemd worden. De generatie die geboren werd in de jaren zeventig en opgroeide in de jaren tachtig: zonder idealen, de tv altijd aan en gemanipuleerd door de reclame-industrie, die de trends bepaalt en alle fundamentele denken in de samenleving met beelden en imago's weg probeert te zappen, zonder daar ook maar iets substantieels tegenover te zetten. Die per definitie oppervlakkige generatie van de trend dus, van de zoektocht naar de kick, seks, house, soft drugs en de nieuwe (digitale) media.

Toch zijn de verschillen er wel. Blvd is een typisch magazine. Druk vormgegeven, vol kreterige, gelikte advertentiepagina's (De Bijenkorf: 'Chill out! it isn't a shop, it's a feeling'; Levi's: 'some great feelings last for seconds... some for years' en wat je ziet is een halfnaakte kale, stoere man met een dodelijke spin in zijn nek) en verhalen over schrijvers als Hermine Landvreugd ('De harde egoïstische verhalen van...'), ego-manipulaties op de Foto-Biënnale in Enschede en culthelden.

Millennium daarentegen was, zoals Van Duijnhoven al zei, meer een blad voor intellectuele jongeren, die wilden schrijven en hun kunsten wilden vertonen maar geen toegang kregen tot de traditionele podia als de klassieke literaire tijdschriften of gewoon: clubhuizen, galerieën en musea.

Sjoera Nas, een van de redactieleden die vertrekt omdat ze het redactiewerk niet langer met haar betaalde baan bij De Balie kan combineren, vindt om dezelfde reden iedere vergelijking met Blvd. onzin. Nas: “Blvd. blaast de trend op. Het is een spektakelblad waarin op elke bladzij minstens een keer het woord seks voorkomt. Wil je er bij horen, dan moet je toch minstens gepierced zijn en in een dark room zijn geweest. Wat wij hebben geprobeerd te zeggen is dit: Iedere generatie heeft zijn eigen kijk op de tijdgeest en dit is de onze. Wat je ziet is dat de kunstwereld en de media gedomineerd worden door 40-plussers. Dat zijn ook de mensen die nu over de tijdgeest schrijven. Op zich is dat prima, minder is dat diezelfde 40-plussers het werk van jongeren naar hun geprofessionaliseerde maatstaven beoordelen. En daarmee slaan ze veel stuk. Zo is Millennium in de pers uitsluitend als literair tijdschrift beoordeeld en veroordeeld, en dat terwijl het veel meer was dan dat. Neem bijvoorbeeld de partituren van Robin de Raaff, die nu net bekroond zijn.”

Ook over de term 'Generatie Nix' kan Nas (26) zich flink opwinden. “Waarom die behoefte alles tot hokjes of subculturen terug te brengen? Vanwege de vooringenomenheid van de zittende generatie, krijgen wij de kans niet eens om te rijpen. Aan de ene kant staan de critici klaar om ons af te maken omdat wij, verwende kinderen, toch niks te zeggen hebben, terwijl aan de andere kant de reclamejongens klaarstaan om het eventuele succes van bewegingen of stromingen in te pikken en tot trend te formeren. Wat wij juist willen laten zien, is dat de jongere generatie nog wel degelijk nadenkt, meer is dan alleen maar Veronica. Dat er ook nog mensen zijn die zoeken naar meer dan alleen maar de buitenkant. Wij zijn niet cool, maar onzeker en weifelachtig, wij zoeken het niet in de pretentie maar in het kleine, niet in vaste vormen, maar in het vloeiende. Vanaf de jaren zeventig zijn we ons zo bewust geworen van de perceptie van andere mensen, dat we ons altijd (zelfs op de intiemste momenten) afvragen: past het wel. Iedereen speelt voortdurend een rol voor zijn eigen camera. Nou, daar proberen wij doorheen te breken. Dat is ook die nieuwe rauwheid die wij nastreven. Dat zal met het einde van Millennium ook niet wegvallen. Het geluid wordt alleen anders. Meer projectmatig, verspreid en ondergronds.”

“Precies, subzero noemen we dat.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden