Review

Jonge intriganten -

De verschijning afgelopen Ddinsdag van 'Dani Bennoni (lang zal hij leven)', de nieuwe jeugdroman van Bart Moeyaert, ging in Amsterdam met een extra feestelijke presentatie gepaard. Het boek markeert namelijk het twintigjarig schrijversjubileum van de auteur. In die twintig jaar heeft hij zich ontwikkeld tot een bevlogen vakman die met zijn literaire aspiraties en particuliere obsessies hoog inzet bij zijn jonge lezers. Het heeft hem inmiddels menige Griffel, Boekenleeuw, alsook de Gouden Uil, de Woutertje Pieterse Prijs en de Deutscher Jugendliteraturpreis opgeleverd.

Zijn boeken zijn niet vlot en makkelijk, hoewel zijn taal glashelder is. Voor grote avonturen of vriendelijke kinderverzinsels moet je bij hem niet zijn. Zijn taal is zeer gestileerd, poëtisch en pregnant: waar twee woorden volstaan, zal hij er geen zes gebruiken. De lezer moet zelf veel invullen en goed opletten. Hun spanning ontlenen zijn beklemmende vertelsels aan de gecompliceerde psychische lading. Het meeste speelt zich af op gevoelsniveau, waar dreigende onderstromen meespelen die het verhaal verdiepen en tot onverwachte wendingen kunnen leiden.

Hoofdpersoon van Dani Bennoni is de tienjarige ikverteller Bing. We schrijven 1939. Talloze Belgische jongemannen zijn vanwege de oorlogsdreiging al gemobiliseerd, onder wie Bings oudere broer Moon, van wie Bings zus Anneka beweert dat hij niet meer terug zal komen. Bing wil dit niet waarhebben en gelooft heilig in Moons behouden thuiskomst. Om het noodlot te bezweren vraagt hij aan zijn voetbal-moet held Dani Bennoni, een teamgenoot van Moon, om hem voetballes te geven. Want als Moon terugkomt, wil hij volwaardig en als een grote broer mee kunnen voetballen.

Het verhaal speelt zich hoofdzakelijk af op één ochtend. Als Bing, gekleed in Moons veel te grote voetbalkleren en begeleid door zijn manke vriend Lenny het voetbalveld betreedt, weigert Dani hem voetballes te geven. Bing herinnert hem eraan dat Dani het hem beloofd heeft en bij hem in het krijt staat, maar de laatste houdt voet bij stuk: Bing heeft andere talenten, maar voetballen kan hij niet.

Na deze weigering beginnen beide jongens een in aanleg nog vrij onschuldig manipulatiespel dat gaandeweg echter steeds meer uitmondt in puur geïntrigeer en gechanteer waarbij ten slotte geweld niet uitblijft. Zij proberen Martha, die een oogje op Dani heeft, haar vriendinnen Anneka (Bings zus) en Theresa alsmede Martha's moeder op hun hand te krijgen, in de hoop dat zij Dani op andere gedachten zullen brengen. Zij haasten zich naar Martha's huis en wekken de indruk – zonder Dani's naam te noemen want ze willen niet lie-woorden gen – dat Dani haar de groeten doet. Martha, heel blij, vraagt hen om Dani de groeten terug te doen. Waarop beide jongens leep-gemeen antwoorden dat dat misschien niet kan omdat Dani boos op hen is vanwege het gezeur over die voetballes. Hun

hebben niet de verhoopte uitwerking, want Martha en haar moeder vinden ook dat Bing andere talenten heeft. Snel terug naar Dani, waarbij de jongens Martha's groeten overbrengen maar met de toevoeging 'dat Martha raar deed'. Ze laten voorzichtig doorschemeren dat dit weleens met de geweigerde voetballes te maken kan hebben. Dani boos: ,,Zeg maar tegen Martha dat ik nooit iets tegen mijn zin doe.”

En dus hollen de onvermoeibare intriganten weer naar Martha's huis. Die is uiteraard woedend. Eerst de groeten krijgen en daarna via de go-between Bing zo afgekat worden... Dani kan wat haar betreft de 'schurft' krijgen. Dit laatste wordt weer trouw aan Dani overgebriefd. Een en ander culmineert in oplopende spanning en almaar grievender beledigingen. Martha, Anneka en Theresa gaan zelfs persoonlijk – als de drie furiën zou je zeggen – naar Dani toe om hem een stevige verbale afstraffing te geven en zijn naam om te zetten in: Dani Mussolini. Dani op zijn beurt mishandelt Bing en Lenny, maar krijgt van Lenny met diens schoen met de enorme blokhak een klap die hem tegen het portier van zijn auto doet belanden. Martha's moeder gaat bij het zien van de gewonde jongens boos naar Dani toe maar komt terug met de mededeling dat hij al genoeg gestraft is: hij heeft een brief gekregen dat hij de volgende dag wordt gemobiliseerd.

In de beide slothoofdstukken neemt het verhaal een spectaculaire wending die Dani en Bing toch weer dichter bij elkaar brengt en Bings relatieve macht over Dani verklaart. Haat en liefde liggen vaak dicht bij elkaar. Ik ga de ins-en outs hiervan niet verklappen, want dan is het hele effect voor wie het boek nog

lezen bedorven. Feit is dat Bings gestook en Dani's koppigheid aan het slot in een totaal ander licht komen te staan. Feit is ook dat je, dit eenmaal wetende, bij herlezing pas de signalen opvallen die dat onverwachte en mooie slot volstrekt geloofwaardig maken. Moeyaert is echt een meester in het onopvallend en slim invlechten van een verhaal (of een epische onderstroom) in het eigenlijke, op de voorgrond staande verhaal. Op deze wijze creëert hij een (literaire) volheid, rijpheid en broeierige spanning die je zó niet vaak in de jeugdliteratuur aantreft. Ook in de volwassenenliteratuur kom je het zo uitgekiend lang niet altijd tegen. Wat maar weer eens bewijst dat de grenzen tussen beide uiterst vaag en grillig kunnen zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden