Jonge auteur is zoeker

Honderden boeken moest Rob Schouten doorploegen als jurylid van de AKO-Literatuurprijs. Het viel niet mee. De nieuwe lichting schrijvers – veelal vrouwen – missen ambitie. Schouten ziet de verbeelding op apegapen liggen.

Mijn verbazing geldt de conclusies die hij verbindt aan zijn leeswerk. Een steekhoudend kwaliteitsoordeel blijft grotendeels achterwege. Hij rekent de nieuwe generatie vooral aan dat ze vooral op het 'gewone leven' is gefixeerd.

Mocht er een bijeenkomst zijn geweest waarin beginnende schrijvers een pact ondertekenden over de invalshoek van hun boek, dan was ik niet uitgenodigd.

Hoe dan ook is het interessant waaróm, zoals Schouten beweert, deze boeken zo dicht bij de voordeur van de schrijver liggen. Waarom spoelt er een golf auteurs aan die kiest voor de 'huis-tuin-en-keuken'-problematiek of de variant: 'uit-oudzuid-en-neuken'? Wat is hun drijfveer?

Mat narcisme, dicht Schouten ze toe. Dat is zoiets als verrast zijn over een journalist die vragen stelt. Een bepaalde zelfgerichtheid is een vereiste voor de drang tot (mede)delen; de matte variant schept niet de ideale voorwaarden om de eindstreep naar het publiceren te halen. Redactie-en correctierondes en handhaving in de waan van de dag die ook de literaire wereld treft, overleef je met die motivatie niet. De natuurlijk selectie die daaruit voortvloeit, houdt de vraag overeind: waarom toch al die individuele pogingen om 'het eigen leven te etaleren?'

Met een verwijzing naar het boek van Hans Goedkoop beaamt Schouten dat er vaak geen ander vertrekpunt dan dat eigen leven is. Wat hem lijkt te storen is dat er in het hedendaagse werk ook geen ander eindpunt lijkt te zijn. Het is goed mogelijk dat het werk van deze of gene (nog) niet geschraagd wordt door brede belezenheid of de levenservaring die het leggen van grotere verbanden en een historische context mogelijk maakt. Dat lijkt me meer een aansporing voor uitgevers met visie en geduld dan een reden om een nieuwe lichting af te serveren. Zou het kunnen dat juist de buitenwereld – een maatschappij waarin maakbaarheid een consumptiegoed lijkt, de keuzemogelijkheden ons het moeras in lokken terwijl we ons haasten naar de cursus onthaasten – het antwoord in zich besluit? Nu er bijna dagelijks documentaires te zien zijn waarin wordt teruggekeken op naoorlogs Nederland, waarin de één de theaters afreist, een ander exBhagwanaanhangers bezoekt en een derde zijn familiefoto's naast de afgelopen decennia legt, lijken we in een inhaalslag de balans op te maken. Als in een spreekkoor vanaf de collectieve tribune welt de vraag op: waar zijn we – in godsnaam, hoewel ook die onderweg ergens is kwijtgeraakt – gebleven? En vooral: waar moeten we naar toe? Nog maar kort geleden werd de verbeelding aan de macht verklaard; als diezelfde verbeelding nu inderdaad op apegapen ligt, dan is precies dat vacuüm het teken aan de wand.

Dat kun je irriterend of verontrustend vinden. Maar saai is het niet. Als schrijvers inderdaad pogen om via het vertellen zelf tot inzicht te komen – is dat echt zo nieuw? – en die verhalen niet aansluiten bij een bestaande literaire belevingswereld, beschouw ze dan op z'n minst als een signaal van een generatie die zoekt. In een wereld die hun – voor de historische context – is nagelaten door eerdere generaties.

Ook toen hij nog niet beroemd was, schreef Dostojevski over epilepsie; de 'vallende ziekte' waar hij aan leed. Zonder de nieuwe garde op een hoop te vegen in een categorie of marktsegment en met blijvend oog voor individuele kwaliteit, kun je ze het voordeel van de twijfel geven in hun poging de kwaal tentoon te stellen waaraan zovelen lijden: de 'tegenvallende ziekte'. Het kan het omverkegelende en ontregelende denkbeeld opleveren dat Schouten nu zo node mist.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden