Jong, warm, vrolijk - dat is katholiek

DRESDEN - 'Katholiek' is jong, vrolijk, warm en relaxed. Dat moet de indruk zijn die bij de bewoners van de oude Saksische hofstad lang zal blijven hangen na de 92ste Katholikentag, die gisteren is afgesloten.

Gedurende drie zomerse dagen hebben de Westduitse jongeren, die verreweg het grootste contingent in Dresden vormden, de stad een feestelijk aanzien bezorgd. Zingend op straat, verkoeling zoekend in de fonteinen, ongeremd heerlijk samen uit, als schoolreisje, werkdagen, scouting-kamp, zonder wanklank.

De Duitse r.-k. kerk heeft in het zwaar onkerkelijke en verder protestantse Dresden een enorme public relations-stunt uitgehaald. Het zal niet meer gebeuren wat de bekende anglicaanse priester en vredesstrijder Paul Oestreicher uit Coventry naar eigen zeggen overkwam. Niet lang geleden stuurde hij een brief naar zijn vriend bisschop Joachim Reinelt van Dresden, naar het 'Bischöfliches Ordinariat', maar met een oud adres. De brief kwam terug: 'Onbekend/ Onbestelbaar'.

Doopsel

Aan die onbekendheid is fors wat gedaan. De leiding van de Katholikentag rekent dat tot het succes van deze dagen. Maar de voorzitter van het organiserende Zentralkomitee der Deutschen Katholiken (en Bondsdagvoorzitter) Rita Waschbusch blijft bescheiden: “We hebben nooit verwacht dat we Dresden zouden verlaten met een grote lijst van volwassenen die om het doopsel vroegen. Maar er is een begin gemaakt met een gesprek tussen alle mensen van goede wil.”

Cijfers zijn niet voorhanden, maar volgens sommigen toonden de Dresdenaren toch voornamelijk vriendelijke desinteresse. Anderen wijzen vooral op de vele gesprekken en gesprekjes met voorbijgangers in de tenten van de ruim 200 katholieke organisaties die zich presenteerden. Overigens zochten jonge aankomende dominicanen, franciscanen, camillianen en nonnen in duidelijk herkenbaar habijt, er niet zozeer naar heidenen, maar eerder naar jonge aanwas voor de eigen gelederen.

Bij de afsluitende mis met tienduizenden mensen, tussen het Zwinger-museum, de Semperopera, de Hofkirche en de Elbe-oever kon bisschop dr. Karl Lehmann, voorzitter van de Duitse bisschoppen, spreken van een “nieuwe oecumenische impuls” en een “fris missionair elan”. Voordat hij allen uitnodigde om de volgende Katholikentag (in 1996) in zijn bisschopsstad Mainz te komen meemaken bepleitte hij nog verdraagzaamheid in de binnenkerkelijke dialoog en ijver voor de Duitse eenheid, want oost en west “zijn wel bij elkaar gevoegd, maar ze zijn nog niet aan elkaar gegroeid”.

Daarmee kwam in de afsluitende preek eigenlijk veel terug van wat in talrijke discussies aan de orde was gekomen. Onder het motto Unterwegs nach Einheit ging het beurtelings over eenheid binnen de (r.-k.) kerk, de oecumenische dialoog, de ontmoeting tussen joden en christenen, de interreligieuze dialoog, de verhouding tot buitenlanders, de derde wereld, de positie van vrouwen, de bedreiging van de vrede en de schepping.

Duitse eenheid

In de afgelopen dagen werd Richard Von Weizsücker afgelost door Roman Herzog als president van Duitsland; beiden hadden hun respectievelijk laatste en eerste officiële optreden naar buiten op de Katholikentag. Een kernthema deze dagen vormden de problemen rond de Duitse eenwording. Traditiegetrouw wemelt het van de politici op zo'n Duitse kerkedag en alles waar in politieke gremia over wordt gedebatteerd keert daar op een of andere manier terug - in een wat meer bevlogen en verheven toon. Behalve over die eenheid gaat het dan ook over de nieuwe grondwet, de Kirchensteuer ja of nee, de ziektekostenverzekering, het militair pastoraat, het asielrecht, de abortuswet, werkloosheid, het sociale stelsel.

Mismoed

Veel meer dan in het ontzuilde Nederland lijkt in Duitsland het netwerk van kerk en staat met zijn vele persoonlijke dwarsverbindingen nog intact. Veel politici zijn kennelijk ook kerkelijk zeer actief en omgekeerd mogen de kerken zich graag met de politieke thema's bemoeien. Je zult daar van geen Duitse 'Bolkestein' kritiek over horen. Juist in Dresden, in het oostelijk landsdeel, zag de organisatie het als een opgave de mensen in de kerk strijdbaar te maken tegen de wijdheersende politieke mismoed, onverschilligheid, Verdrossenheit.

Opvallend is de duidelijke keuze vóór de binnenkerkelijke verdraagzaamheid. Deze is ook in Duitsland omstreden. De beruchte bisschop van Fulda, Joh. Dyba, wil grenzen stellen, maar het genoemde Zentralkomitee heeft vastgehouden aan zijn vorig jaar gepubliceerde Dialog-papier en het heeft duidelijk de bisschoppen in meerderheid voor zo'n brede dialoog meegekregen. Een interessante ervaring voor de nieuwe voorzitter van het Nederlandse Landelijk Pastoraal overleg, mevrouw Marjo KoopmanGoumans, burgemeester van het Limburgse Ambt Montfort. Zij bezocht voor het eerst een Katholikentag.

Conflicten

In Nederland heeft kerkelijke polarisatie vooral de bisschoppen een kramp bezorgd waar het om zo'n brede dialoog gaat, met de Acht-Meibeweging bijvoorbeeld. Op de Katholikentag onderstreepte dr. Annette Schavan, medeauteur van het Duitse Dialog-papier, nog eens wat 'Kiezen voor de dialoog' betekent. Interne conflicten hoeven de kerk niet kapot te maken, een goede en open omgang ermee kan het zoeken naar de waarheid en het groeien van het geloof helpen, aldus dr. Schavan.

Uit de wereld van psychologie en bedrijfsleven kan de kerk leren dat zij de energie die zij nu steekt in het vermijden en onderdrukken van conflicten beter kan besteden in het omgaan ermee. Opnieuw bleek dat paus Johannes Paulus II met zijn recente oekaze over het priesterschap voor de vrouw de discussie die hij wilde beëindigen ook op zo'n Katholikentag een forse impuls geeft.

Frauenkirche

Dresden is in snel tempo een moderne, Duitse stad aan het worden. Ze zijn er nog wel, de treurige straten en kleurloze huizen, en verlaten en aan verval prijsgegeven fabriekshallen. Maar overal rukken de bouwinvesteerders op, het ene nog pompeuzer dan het andere. Nog staat de ruëe van de Frauenkirche als twee machteloze vuisten naar de hemel. De voorbereiding voor de restauratie is in volle gang, net als die van het nabijgelegen slot van de Saksische koningen. De Duitse geschiedenis van de laatste veertig, vijfig jaar is in Dresden nog zichtbaar en het thema werd indringend opgenomen. Veel rouwmoedigheid, niets geen pleidooien om het verleden nu maar eens te vergeven en te vergeten.

“Onderweg naar eenheid.” “Opdat leven loont.” “Opdat de mensheid overleeft”. “Opdat eenheid slaagt”. “Opdat het geloof groeit”: motto's en overkoepelende thema's van deze dagen. Nog heel laat zaterdagavond leek elke wens vervuld: uren van hartelijke saamhorigheid, met kaarsjes voor spirituele sfeer. Met zoveel positieve energie in de lucht moest het ene Vaterland wel van de verdeelde Belgen met voetballen winnen. Daar aan het bier bij de televisie leek de eenheid van onverschillige Dresdenaren en het jonge volkje van de Katholikentag voor even een volstrekt succes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden