Jong, neurotisch en grappig

Als een nieuwe Woody Allen portretteert Noah Baumbach jonge New Yorkers, in zwart-wit. Greta Gerwig speelt de hoofdrol in zijn jongste film 'Frances Ha'. tekst

Een ontmoeting met Greta Gerwig, koningin van de Amerikaanse onafhankelijke film, loopt uit op een prettig déjà vu. De 29-jarige actrice en scenarioschrijfster praat, peinst, slikt en schatert even verontschuldigend als haar personage in 'Frances Ha'. De verrukkelijke nieuwe film van de New Yorkse regisseur Noah Baumbach, die vandaag de bioscoop bereikt, gaat over een twintiger in New York, die haar draai probeert te vinden in de grote stad, en het leven van alledag. Baumbach en Gerwig lijken de opvolgers van Woody Allen en Diane Keaton, die in de jaren zeventig de wereld veroverden.

"Ik vind Keaton geweldig", glimlacht Gerwig, "'Annie Hall' en 'Manhattan' zijn me zeer dierbaar. Wat ik zo sterk vind aan Keaton is dat ze van een personage als Annie Hall een echt karakter maakte, en daarbij op de een of andere manier zichzelf bleef. Mooi ook zoals Woody Allen de vrouwen in zijn leven steeds in zijn films wist te schrijven, in verschillende gedaantes."

Groot was de verrassing toen Gerwig zelf werd gevraagd om een rolletje te spelen in Allens vorig jaar verschenen 'To Rome With Love'. Het was een bescheiden optreden, maar toch genoeg voor "een surrealistische ervaring", vertelt de uit Colorado afkomstige Gerwig.

Gerwig trad vanaf haar 23ste op in een reeks fel-realistische 'lowbudget' films van Joe Swanberg. De jonge regisseur uit Chicago had geen zin om jaren te wachten op geld, en ging met een digitale camera en een stel vrienden aan de slag.

Swanberg en Gerwig maakten nietsverhullende portretten van twintigers in herkenbare, alledaagse situaties, zoekend naar baantjes, worstelend met liefde en vriendschap. Kenmerkend was dat er aan een stuk door werd geouwehoerd, en dat het niet altijd verstaanbaar hoefde te zijn. Het leverde een nieuwe genre-aanduiding op: 'mumblecore'. Greta Gerwig bekwaamde zich dus in 'mompelfilms'. De titel 'Frances Ha' lijkt een liefdevolle verwijzing naar 'Funny Ha Ha', het debuut van de Amerikaanse regisseur Andrew Bujalski uit 2002 dat te boek staat als de eerste 'mompelfilm'.

De jonge filmmakers portretteerden een generatie die in het nieuwe millennium afstudeerde, en aan de bak moest, maar liever een blokje om ging, en de volwassenheid nog even uitstelde. Frances heeft moeite haar draai te vinden. Ze blijft botsen met het volwassen leven, als een tiener in het lichaam van een twintiger. "Melancholie is iets heel serieus", vertelt Gerwig, "je kunt er aan ten onder gaan, maar het kan ook verschrikkelijk grappig zijn. Die donkere humor, daar houd ik erg van, het is iets wat ik deel met Noah Baumbach."

Ondertussen staat 'Frances Ha' niet alleen. Frappant is de gelijkenis met de eveneens vorig jaar verschenen Amerikaanse tv-serie 'Girls', met succes geschreven en geacteerd door Gerwigs generatiegenote Lena Dunham (27). De verwantschap strekt zich uit tot New York als hoofdlocatie, de centrale rol van de meidenvriendschap, en de droogjes opgediste misverstanden en onhandigheden die aan het leven van de treuzelende, struikelende twintigers ten grondslag ligt.

Zowel Gerwig als Dunham portretteren jonge, afgestudeerde vrouwen die zich niet thuis (willen) voelen in de wereld van de volwassenen, in de cultuur van de winnaars. Ze zijn neurotisch en armlastig, en verschrikkelijk grappig, en vaak ook helemaal niet. Dan slaan ze een flater. Staan ze voor paal. Worden ze gemeden. Niet meer gebeld. Met andere woorden: de nieuwe Woody Allen is geen komiek maar een comédienne, een jonge vrouw die fladderend door New York haar eigen rol schrijft en speelt. Ze is onbevreesd sullig, en kwetsbaar.

"Lena Dunham is een vriendin van mij", vertelt Gerwig, "ik zag 'Girls' nadat 'Frances Ha' was gemaakt, en ik heb me erg vermaakt om de overeenkomsten, al zijn de verschillen ook interessant. Ik heb niks met seks in films. Op dit moment. Ik weet niet waarom. Misschien heb ik een overdosis gehad. In 'Girls' speelt seks een prominente rol."

Het New York van Baumbach en Gerwig - behalve een schrijversduo sinds kort ook een liefdespaar - is evenals Woody Allens 'Manhattan' gedrenkt in nostalgisch zwart-wit dat helemaal terug is van weggeweest.

De beste films van dit moment laten de 3D-techniek en het opzichtige 'production design' voor wat het is. Ze vertellen verhalen over mensen van vlees en bloed. Zie het Berlijnse jongerenportret 'Oh Boy' dat dit jaar alle belangrijke Duitse filmprijzen won. Gefilmd in zwart-wit. En zie het Portugese meesterwerkje 'Tabu', alsof de zwart-wit fotografie opnieuw wordt uitgevonden.

"Wij hebben 'Frances Ha' onafhankelijk gemaakt, met een lager budget, en dan kun je je zoiets als zwart-wit veroorloven", stelt Gerwig. "Als we met een studio hadden gewerkt, waren we veel minder vrij geweest, en hadden we het er niet door gekregen. Zwart-wit fotografie geeft het verhaal en het karakter een klassieke allure. Acteurs zien er ook fantastisch uit in zwart-wit, denk aan sterren van het oude Hollywood, zoals Carole Lombard en eh... Garbo." Gerwig aarzelt bij het uitspreken van de laatste naam. Ze noemt Garbo's voornaam niet, Greta. Het had een scène kunnen zijn uit de film. Frances die niet aanmatigend wil zijn, en haar woorden op het laatste nippertje inslikt, in de beste traditie van de mompelfilm.

'Een beperkt budget geeft meer vrijheid'
Noah Baumbach (43) debuteerde op 26-jarige leeftijd met 'Kicking and Screaming' (1995), een portret van vier vrienden die weigeren na hun afstuderen het leven op te pakken. Samen met de bevriende regisseur Wes Anderson schreef hij geestige scenario's voor 'The Life Aquatic' en 'Fantastic Mr. Fox'.

In 2005 brak hij door met het Oscargenomineerde, semiautobiografische 'The Squid and the Whale', over een jeugd in Brooklyn, en de pijn van scheidende ouders. Hetzelfde jaar trouwde hij met actrice Jennifer Jason Leigh. In het voorjaar van 2010 kregen ze een zoon, in het najaar volgde de scheiding, waarna Baumbach zijn hart verpandde aan actrice Greta Gerwig, overrompelend naturel in 'Greenberg' (2010) en opnieuw in 'Frances Ha' (2012), het portret van een danseres die struikelt over haar eigen benen.

In hoeverre is 'Frances Ha' het portret van een generatie?

"Greta Gerwig, met wie ik het script schreef, is een twintiger. Zij heeft er zeker dingen van zichzelf en haar vrienden in gestopt. Tegelijkertijd denk ik dat die onmacht om op te groeien en verantwoordelijkheid te nemen, ook voor mijn eigen generatie gold. 21ste-eeuwers bedienen zich misschien van meer technologie, maar ik denk dat ze niet wezenlijk anders in het leven staan dan 20ste-eeuwers."

Welke verschillen bent u wel tegen gekomen?

"Misschien dat ik nog ben opgegroeid met het idee van het creatieve genie, van de kunstenaar die alles in zijn eentje uitdoktert. Dat is wel veranderd. Het gaat nu meer om collages en 'remixes'. Zo heb ik voor 'Frances Ha' Nouvelle Vague-muziek gebruikt van de Franse componist George Delerue. Een kleine hommage aan de films van Resnais, Truffaut en Godard. Je mag oud en nieuw laten samenvloeien, een hedendaags portret van New York maken, en tegelijk nostalgisch zijn."

New York is duur. Veel jongeren trekken weg, Frances worstelt om te overleven. Hoe is dat voor u als onafhankelijk filmmaker?

"Er is een uitdrukking in het Engels: 'necessity is the mother of invention'. Ik hoop dat het waar is. Een beperkt budget dwingt je in ieder geval om naar oplossingen te zoeken, binnen bepaalde parameters te werken. Het voordeel is, dat het meer vrijheid geeft. Hoe meer geld je uitgeeft aan een film, hoe groter de druk om het terug te verdienen. Ik denk dat er mooie dingen komen van beperkingen."

U heb een zwak voor neurotische antihelden?

"Ja, ik ben denk ik bovenmatig geïnterreseerd in mensen die zichzelf in de weg lopen. Het zijn geen externe maar interne obstakels. Greenberg zit gevangen in ideeën die hij over zichzelf heeft. Sinds zijn 21ste heeft hij geen progressie meer gemaakt, en hij is nu een veertiger. Dat is tragisch, en erg grappig. Frances kan er niet over uit dat haar hartsvriendin trouwt en weg gaat. Ze zouden toch eeuwig samen blijven?"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden