Jong China wil christen zijn

reportage | Nederlandse dominees reisden drie weken door China, waar de kerken niet leeglopen maar vol, en ontelbare bijbels van de persen rollen.

Aan de verraste blikken is rondleider Zhang Xun inmiddels wel gewend. De medewerker van Amity Printing in Nanjing leidt geregeld groepen bezoekers door de grootste bijbeldrukkerij van de wereld (capaciteit: meer dan 20 miljoen exemplaren per jaar). Die gasten heeft hij dan wel wat uit te leggen: "Buitenlandse gasten hebben vaak toch nog het idee dat Chinese christenen behoefte hebben aan bijbels die het land in worden gesmokkeld. Terwijl er een behoorlijke kans is dat hun eigen bijbel in China is gemaakt!"

Vandaag heeft Zhang een bijzonder geïnteresseerde groep onder zijn hoede. Een groep van 23 Nederlanders, onder wie twintig dominees, merendeels afkomstig uit de Protestantse Kerk (PKN), bezoekt Amity Printing als een van de laatste stops van een drieweekse studiereis door China en Hong Kong. Het doel? China's groeiende christendom van dichtbij bekijken, en als het even kan enkele lessen voor het thuisfront meenemen.

Dat die tocht al langs zoveel plekken heeft geleid, van de bergen in het zuidwestelijke Yunnan tot metropool Shanghai, doet niet af aan het enthousiasme van de groep. De dominees overladen Zhang met kritische vragen voor ze zich storten op de verschillende bijbeluitgaven die de zaal doorgaan.

Honderd talen

Amity Printing, in de jaren tachtig gestart met steun van de United Bible Societies, drukt zowel bijbels voor de Chinese markt als voor het buitenland, vertelt Zhang. Er worden bijbels gedukt in honderd talen. Vorig jaar zo'n 14 miljoen.

Maar waarom, willen de Nederlandse bezoekers weten, zijn de Chinese bijbels alleen te koop in boekwinkels die gekoppeld zijn aan een kerk en niet in gewone boekwinkels? En waarom bepaalt niet de markt maar het China Christian Council (een van twee organisaties die in samenwerking met de overheid China's protestantse kerken bestuurt) hoeveel bijbels er in China worden verspreid?

Elke seconde wordt er een bijbel gedrukt. Een scorebord in Amity's ontvangsthal geeft aan dat er tijdens het bezoek van de groep ruim 6000 bijbels van de band zijn gerold. Maar de regering zet restricties op de distributie.

Die spanning tussen wat wel en niet door de overheid wordt gecontroleerd staat centraal in de ontwikkeling van het christendom, zegt Bas Plaisier, die aan Nederlandse zijde de reis organiseerde, met Kerk in Actie en de Protestantse Theologische Universiteit. "Aan de ene kant houdt de overheid veel onder controle. Maar tegelijk is er meer mogelijk dan ooit."

Over die onverwachte mogelijkheden verbaast de groep zich niet alleen tijdens de wandeling langs enorme persen waarop de bijbelboeken worden gedrukt. "Je hebt toch dat beeld van de vervolgde kerk in je hoofd", zegt dominee Gert-Jan Codée uit Maarssen. "Dat we hier enorme kerkgebouwen zouden aantreffen had ik bijvoorbeeld ook niet verwacht."

Ook dominee Marianne Vonkeman uit Santpoort-Velserbroek is verrast over de vele kerkgebouwen waarin de snelgroeiende gemeenten zich vestigen. Vaak worden de kerken gebouwd met overheidssubsidie. "Dat gebeurt natuurlijk ook om toezicht houden op de groei. Anders trekken nieuwe gelovigen misschien naar sektes." Eén ding is zeker: de vraag is er. "Jongeren vragen zich af: is dit alles; Geld, carrière, goede cijfers? Is dit het leven of is er misschien nog een ander leven?"

Contrast

Tijdens het reflecteren op de staat van de Chinese kerk is de vergelijking met het thuisfront nooit ver weg. Het contrast tussen de enthousiaste, jonge gemeenten die de dominees tijdens hun reis aantreffen en de krimpende kerk in Nederland kan bijna niet groter.

Dominee Codée: "Het is fantastisch om hier die zelfverzekerde jongeren te zien. Christen zijn is hier hip. Bij ons is het toch meer of je in een museum zit." Maar dat is geen reden om het in Nederland op te geven. "Ook kleine gemeentes op het platteland zijn hier hoopvol. In Nederland geniet ik van de enkeling die met het geloof bezig is. Het is maar hoe je er naar kijkt."

Maar wat ziet de groep níet? Verscheidene dominees zijn naar China gekomen met vragen over hoe Chinese christenen omgaan met trauma's uit China's recente geschiedenis, bijvoorbeeld de ontwrichtende Culturele Revolutie toen leider Mao Zedong opriep tot een hevige klassestrijd.

Die vragen blijken moeilijk te antwoorden. "Daar komt heel weinig uit", ervoer dominee Lily Burggraaff. "Dat heeft natuurlijk te maken met het verbod dat de overheid heeft afgekondigd op discussie daarover. Waarschijnlijk moeten er een paar generaties overheen voor het bespreekbaar wordt."

Ook waren de dominees niet in de gelegenheid om langs te gaan bij China's informele huisgemeentes, goed voor tenminste evenveel leden als China's Driezelfkerk, die een officieel ledenaantal heeft van 30 miljoen. "De reis is mede-georganiseerd door de China Christian Council", legt Plaisier uit. "Dan kan dat moeilijk."

Het lichtelijk officiële karakter van de groepsreis maakt de predikanten extra hongerig naar ongeregisseerde contactmomenten. Dat blijkt tijdens de lunch, die een half uur verderop plaatsvindt in China's enige nationale seminarie. De aanwezige Chinese studenten worden over de tafels verdeeld en aan intensieve ondervragingen onderworpen.

"We zijn een beetje moe van de praatjes van hotemetoten", zegt dominee Codée. "Dan hoor je niet alles." Na afloop is dominee Vonkeman tevreden over wat ze net heeft bijgeleerd: "Het meisje naast me is lid van een geregistreerde huisgemeente en studeert nu toch aan een officieel seminarie. Dat kan dus ook."

Ook Plaisier, die zich al sinds 2008, toen hij aftrad als scriba van de PKN, bezighoudt met de razendsnelle groei van de Chinese kerk, verbaast zich over de nieuwe ontwikkelingen. In de afgelopen weken trof hij in publieke kerken kinderdoop aan en bleek er veel meer ruimte te zijn voor de zondagsschool, twee onderwerpen die voorheen verboden terrein waren in China's door de regering goedgekeurde Driezelfkerken. Plaisier "Sommige bijbelscholen en seminaries werken nu zelfs samen met huiskerken."

Spanning

Hoe vallen de positieve ervaringen van de Nederlandse delegatie te rijmen met de verontrustende ontwikkelingen in de provincie Zhejiang, waar veertienhonderd kruizen van kerkdaken werden gehaald door de autoriteiten?

Plaisier erkent de spanning, maar zegt tijdens deze reis weinig van de tegenslag te hebben gemerkt. "Waar het kan verwerven kerken zelf beetje bij beetje meer vrijheden. Ze weten dat die weer afgenomen kunnen worden, maar ze gaan zoveel mogelijk hun eigen gang en hangen het niet aan de grote klok."

Dat de predikanten ook hebben geproefd van wat Plaisier 'de Chinese vroomheid' noemt, waarin bidden en zingen centraal staan, blijkt aan het eind van de lunch. Uit volle borst worden twee liederen gezongen, een Nederlandse psalm en een lied in het Chinees. De groep is tijdens de reis naar eigen zeggen wat losser geworden en steeds harder gaan meezingen. Op blaadjes en smartphones wordt meegekeken met de tekst van het Chinese lied, maar de meesten kennen het inmiddels uit hun hoofd: 'In Jezus zijn we allemaal lid van één familie'.

Het uitzicht tijdens de busreis naar het volgende programma-onderdeel is typisch Chinees: woontorens, smog en bouwputten. De groep leert deze week niet alleen over het Chinese christendom, maar krijgt een snelcursus hedendaags China, inclusief selfie-sticks en groepsfoto's.

Al die kennis komt volgende week weer naar Nederland. "Hopelijk is het effect van wat we geleerd hebben groter dan deze reis", zegt dominee Tim Moll uit Sassenheim. Hij is in ieder geval van plan zijn ervaringen mee te nemen op de kansel: "Ik ga het over China hebben tot de gemeente bidt dat ik ermee ophoud."

Amity Printing in Nanjing drukt twintig miljoen bijbels per jaar, in honderd talen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden