John Cage zette de muziekwereld volkomen op zijn kop

Hoe groot mag de rol van toeval zijn in een compositie? De Amerikaanse componist, dichter, essayist en graficus John Cage (1912-1992) legde een bom onder de artistieke conventies van zijn tijd door toeval alle ruimte te geven.

„Zijn bekende werk 4”33 is er al een goed voorbeeld van. Dat is namelijk een compositie die bestaat uit 4 minuten en 33 seconden stilte. Als een orkest zolang stil is begint het publiek te reageren. Maar dat werkt elke keer verschillend. Hierbij draait het niet alleen om het toeval, maar ook om de wijze waarop de componist zijn almacht uit handen geeft”, zegt Carine Jamin van het ’Newseum’ Schunck* in Heerlen. „Alleen omgevingsgeluiden zijn te horen. Kun je dat niet zien als de democratisering van de kunst? Omdat het werk tot stand komt mede door directe invloeden van buitenaf en de kunstenaar niet alles in de hand heeft?”

De invloed van Cage werd zo groot dat hij het verloop van de moderne muziek en dans heeft veranderd. In de tentoonstelling ’The anarchy of silence’ wordt zijn werk voor het eerst in een context van zowel de geschiedenis van de muziek als die van de beeldende en de podiumkunst gezet. Zo maakte Cage muziek met onder andere een badkuip (’Water walk’) en verkondigde hij dat Beethoven en Mozart hetzelfde klinken als je muziek benadert als geluid. „Het geluid van verkeer is altijd verschillend, daarom ben ik dol op het geluid van verkeer”, zei Cage. In 1950 gebruikte hij de 64 diagrammen met hexagrammen uit het Chinese Boek van de I Ching, om op willekeurige volgorde materiaal voor zijn composities te bepalen. Arnöld Schönberg, van wie hij eerder compositieles had gekregen, noemde hem geen muzikant, maar een uitvinder. „Hij kwam met een heel andere benadering van het begrip muziek dan gangbaar was tot dan toe. Het is een benadering die je ook aan het denken zet over andere zaken in het leven”, vindt Jamin.

De tentoonstelling volgt zijn carrière in chronologische volgorde van 1930 tot de late jaren tachtig van de vorige eeuw. Zij omvat meer dan 200 werken, inclusief originele composities, schilderijen, geluidsstukken, films en multimedia-installaties. Jamin: „Het is voor iedereen die van kunst houdt bijzonder om te zien welke invloed Cage op de beoefenaars van andere kunstvormen heeft gehad”.

SCHUNCK* Glaspaleis, Bongerd 18 in Heerlen. Meer informatie: www.schunck.nl en tel. 045 - 577 22 00

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden