John Adams viert verjaardag met nieuwe stukken en jazz

Herhalingen: met dirigent Jurjen Hempel als vervanger voor John Adams in Tilburg (Concertzaal, 21) en Den Haag (Dr. Anton Philipszaal, 22); ook nog op radio (18, Radio 4: 20.00 uur) en televisie (23, Nederland 3: 13.00 uur).

KEES POLLING

De Amerikaanse componist en dirigent John Adams wilde het orkest de reprise van het laatste nummer in laten zetten, Duke Ellingtons 'The tattooed bride', maar tot zijn grote verrassing klonk in plaats daarvan het thema van 'Happy birthday to you'.

Adams vierde in de Matinee op de vrije zaterdag in het Amsterdamse Concertgebouw zijn vijftigste verjaardag met de Nederlandse premières van twee eigen composities en een heus 'jazz'-programma rond stukken/arrangementen van Gil Evans. Adams geniet internationaal bekendheid als componist van de opera 'Nixon in China' en concertstukken als 'Shaker loops', 'Harmonielehre' en 'The wound dresser'. Het is muziek gedrenkt in het minimalisme van Philip Glass en Steve Reich, maar rijker, gevarieerder en - met elk nieuw werk - onafhankelijker van het strikt repetitieve idioom.

Met jazz heeft Adams' muziek onder meer de sterke drive gemeen. Dat is minder vreemd dan het lijkt. “Als jongetje van tien, elf woonde ik in het danslokaal van mijn grootvader in New Hampshire talloze concerten bij van het Duke Ellington Orkest”, vertelde hij het publiek. “Slechts een paar meter scheidden mij van de musici. Net als nu.” Jazzmuziek heeft Adams ondanks die belangrijke ervaring nooit gemaakt, maar een onblusbare liefde voor die muziek heeft hij er wel opgedaan.

In het jazzprogramma dirigeerde Adams een orkest met leden van het Schönberg Ensemble en The Houdini's -'Het is mij een eer u drie belangrijke Amerikanen te mogen voorstellen: Duke Ellington, Schönberg en Houdini', grapte Adams. Zij speelden stukken uit de beroemde periode dat Gil Evans nauw samenwerkte met trompettist Miles Davis. Daaronder 'Song number one' (van de lp 'Quiet nights'), 'Solea' ('Sketches of Spain') en de suite 'The Duke/My ship/Miles ahead' ('Miles ahead'). Houdini's-trompettist Angelo Verploegen vervulde hierin voortreffelijk de rol van Miles Davis zonder diens solo's te kopiëren. En het voortdurend van bezetting wisselende ensemble bleek redelijk in staat het geluid van het Evans/Davis Orkest te benaderen. Ook bij Adams klonken de blazerspartijen heerlijk zalvend, vormden de melodielijnen een machtig weefsel en klonken de solo's levendig en meeslepend. Maar het bleef raar om hem ook in de strikt in vieren gespeelde delen de maat te zien slaan. Met name in het door Houdini-pianist Erwin Hoorweg ietwat te veel op The Houdini's geschreven arrangement van Ellingtons 'Come sunday' (uit 'Black, brown & beige'), was Adams rol tamelijk overbodig.

Dat was niet het geval in de premières van Adams eigen werken: 'Scratchband' en 'Gnarly buttons', beide uit 1996. Het driedelige 'Gnarly buttons' is een lyrisch opgezet stuk met een hoofdrol voor de klarinet (gespeeld door Pierre Woudenberg). Het derde deel begint zelfs op het randje van de kitsch met een wat al te romantisch piano/klarinet/gitaar/contrabas-kwartet. Gelukkig bevat het stuk ook scherpe rafels, zoals het slot van het eerste deel met drie zagende violen of de grappige koeiensample in het tweede deel.

'Scratchband', voor versterkt ensemble (met keyboards, basgitaar en elektrische gitaar) was zo snel, dat het leek alsof de muziek als een wervelstorm door de zaal cirkelde. Het is een virtuoos stuk, waarin de principes van de minimal music nog even langskomen: niet als fundament, maar om van commentaar te worden voorzien. Het was alsof Adams wilde zeggen: kijk, ik mag ze dan nog wel blijven gebruiken, een echte minimal-music-componist ben ik niet meer.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden