Opinie

Johannes Paulus II dekte misschien seksueel misbruik toe en is nu toch heilig

'Het wordt steeds duidelijker dat Johannes Paulus II vond dat het imago van de katholieke kerk er meer bij gebaat was om deze affaires in de doofpot te stoppen dan door de kant van de slachtoffers te kiezen en daders publiekelijk te veroordelen.' Beeld ap

JAN-WILLEM WITS   Het is veel te vroeg om paus Johannes Paulus II heilig te verklaren. Eerst moet zijn rol in het toedekken van seksueel misbruik duidelijker worden, stelt Jan-Willem Wits.

De straten rond het Sint Pieterplein stromen vandaag weer vol. Net als op de avond van het overlijden van paus Johannes Paulus II zal het 'Santo Santo' klinken. Negen jaar na dato wordt de 'vox populi'-heiligverklaring van toen door het hoogste kerkelijk gezag bekrachtigd. Het recordtempo waarmee de Poolse paus tot de eer der altaren wordt verheven, is niet zonder risico. Het Vaticaan neemt een voorschot op een verleden dat in de toekomst misschien meer smetten bevat dan die tot nu toe naar voren zijn gekomen.

Het pontificaat van Johannes Paulus II is nooit onomstreden geweest. Als prelaat uit het oerconservatieve Polen beschouwde hij elke opening voor een modernere geloofsbeleving, een kerk met ruimte voor pluriformiteit en morele opvattingen die beter aansloten op wat onder de gelovigen leefden, als bijl aan de wortel van de onveranderlijke kerkleer. Bisschoppen die zich in Rome presenteerden als pleitbezorgers van hun naar verandering hunkerende achterban werden ingeruild voor opzichters met onvoorwaardelijke trouw aan het gezag van de paus. Het Vaticaan voerde onder Johannes Paulus II meer regie over de lokale kerken; elke pauselijke oprisping kreeg het karakter van een quasi-onfeilbare uitspraak om discussies te smoren.

Progressieve pontifex
Dat een paus weinig voelt voor concessies aan de tijdgeest is op zich geen beletsel voor een heiligverklaring. Natuurlijk zien wij in Nederland liever een progressieve pontifex die de omstreden standpunten van de katholieke kerk inruilt voor meer comfortabele opvattingen over het celibaat, de vrouw in het ambt, voorbehoedsmiddelen en homoseksualiteit.

Ook de populariteit van de huidige paus kan wel eens ernstig teruglopen als Franciscus níet tegemoetkomt aan het verlanglijstje van vrijdenkende fans. In veel andere landen, waaronder Italië, is een brommende opa die de losbandige hedendaagse moraal hekelt minder problematisch. Die hoor je met respect aan, om daarna je eigen gang te gaan.

Het echte probleem bij de heiligverklaring van Johannes Paulus II is zijn falende beleid bij de talrijke affaires rond seksueel misbruik die tijdens zijn pontificaat naar voren kwamen. Deze misstanden onttrokken zich aan de reguliere schema's van 'links' en 'rechts'; ook onder de meest conservatieve diehards bleken bisschoppen en priesters schuil te gaan die niet schroomden om hun seksuele frustraties op minderjarigen uit te leven. Achter de spiegel die de katholieke kerk anderen graag voorhoudt, kwamen praktijken aan het licht die ieder denken over menswaardige seksualiteit tarten.

Het wordt steeds duidelijker dat Johannes Paulus II vond dat het imago van de katholieke kerk er meer bij gebaat was om deze affaires in de doofpot te stoppen dan door de kant van de slachtoffers te kiezen en daders publiekelijk te veroordelen. De mantel der liefde werd meer dan eens uitgeworpen over ideologische bondgenoten die hooguit stilletjes van het toneel verdwenen, zoals de stichter van de Legionairs van Christus(de Verdieping, 25 april)

Hypotheek op historisch oordeel
Het uitblijven van doortastend crisismanagement heeft duizenden slachtoffers in de kou laten staan, het vertrouwen van de gelovigen in hun voorgangers een forse knauw gegeven en de kerk zware reputatieschade toegebracht. Zo lang er geen volstrekte helderheid bestaat hoe onder paus Johannes Paulus II de katholieke kerk is omgegaan met het seksueel misbruik in eigen gelederen, valt te vrezen dat er nog heel wat lijken uit de kast kunnen vallen.

De heiligverklaring van een paus die steken heeft laten vallen in het managen van de grootste crisis uit de geschiedenis van de katholieke kerk is minstens prematuur. Voor ieder misbruikslachtoffer dat zich mede door toedoen van die paus ongehoord en onbegrepen heeft gevoeld, komt het hoogste eerbewijs voor deze paus aan als een trap na. De heiligverklaring legt een hypotheek op het historisch oordeel over een pontificaat dat nog lang niet is uitgerijpt.

Jan-Willem Wits: communicatie-adviseur; voormalig woordvoerder voor de Nederlandse Bisschoppenconferentie

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden