Johan Simons en Wagner: liefde op het eerste gezicht

OPERA

Ruhrtriennale Das Rheingold *****

Meteen bij binnenkomst in de immense Jahrhunderthalle, die schitterende industriële kathedraal in de stad Bochum in de deelstaat Noordrijn-Westfalen, denk je: dit kan alleen maar groots worden. Nog voordat er één noot van Wagners 'Das Rheingold' heeft geklonken voel je je opgenomen in een van zindering trillend universum. Dat trillen wordt veroorzaakt door een elektronisch geproduceerde oer-Es, de fameuze toonsoort waarmee Wagners epos op de bodem van de Rijn begint. In de aanpalende foyers, in de toiletten, in het auditorium - overal voel je die toon. Verwachtingsvol zittend op de tribune trilt de Es via je schoenzolen je hele lijf door.

Wat een geweldig begin, en het wordt alleen maar spectaculairder in de tweeënhalf uur die volgen. Hier heeft iemand de oproep van Wagner aan hen die zijn operaboedel overnamen - Kinder schafft neues! - bijzonder letterlijk genomen. Die iemand is vooral regisseur Johan Simons. In zijn eerste jaar als intendant van het kunstenfestival Ruhrtriennale zet hij hoog in met een eigen enscenering van de eerste opera uit Wagners cyclus 'Der Ring des Nibelungen'.

Het is Simons' eerste confrontatie met Wagner en overduidelijk was het liefde op het eerste gezicht. Simons neemt Wagner serieus en dat betekent ook: ingrijpen in de 'heilige' partituur. Puristen, u bent gewaarschuwd!

Aan zijn zijde vindt Simons de Griekse dirigent Teodor Currentzis, die dat glibberige pad best op durft te gaan. Sterker nog: die er naar hartelust in participeert. Currentzis is een van de eersten die, met hamer in de hand, het podium verlaat om elders in de hal er eens flink op los te timmeren. Veel van de gedreven musici van het fantastische MusicAeterna uit Perm volgen hem.

Het is tijdens die fameuze aambeeldscène, als Wagner ons het rijk van de Nibelungen-smeden binnenvoert, dat Simons en Currentzis de componist het zwijgen opleggen. Een waar hamerend pandemonium volgt. Daartussendoor probeert een acteur zich hoorbaar te maken via een megafoon. Anti-kapitalistische teksten over bezit en rijkdom moeten Wagner als revolutionair in herinnering roepen, en het werkt wonderwel. Het personage heet hier Sintolt der Hegeling, en die wordt door Wagner een opera later ('Die Walküre') opgevoerd als gesneuvelde held in de beruchte 'Walkürenritt'. Is deze Sintholt een teken dat Simons nog niet klaar is met de 'Ring'?

Woensdagavond, tijdens de tweede voorstelling, kreeg Simons een cadeautje toen er boven de Jahrhunderthalle een geweldig onweer losbarstte. Gekletter op het glazen dak, felle bliksemflitsen en zwaar gedonder toen de reuzen hun opwachting maakten. Zoiets kan zelfs Simons niet verzinnen.

Schitterend hoe het ingenieuze decor in de hal past, er onderdeel van wordt. Vooraan drie waterbekkens, waarin een stucplafond inclusief kroonluchter in gruzelementen is neergestort. Bovenaan het Walhalla, een onneembare veste. Door kijkgaatjes gluren de goden naar binnen, maar betreden is zelfs voor hen onmogelijk. Vuurgod Loge steekt aan het slot een lucifer aan. Onschuldig misschien, maar de allesverzengende hens aan het eind van de 'Ring' kondigt zich aan.

Simons' slotbeeld is van een ontroerende schoonheid met de verslagen Nibelungenbroers in elkaars armen, reus Fafner wakend bij zijn door hem vermoorde broer aan de andere kant, en Wotan omstrengeld met oer-godin Erda in het midden. Hoe bedenk je zoiets? En Simons heeft alle zangers tot groots acteren aangezet.

Leigh Melrose is als Alberich, die met de roof van het Rijngoud het verhaal in gang zet, niet minder dan een sensatie. Dat Simons hem zo ver heeft gekregen om nat, vies, struikelend en spartelend zijn rol te vertolken, getuigt van de meesterhand van de regisseur. Peter Bronder (Loge), Mika Kares (Wotan), Maria Riccarda Wesseling (Fricka), Jane Henschel (Erda), Elmar Gilbertsson (Mime) en ook alle anderen komen onder handen van Currentzis en Simons tot topprestaties.

Er valt nog zoveel meer over te vertellen, maar woorden schieten hopeloos tekort om deze unieke totaalervaring te beschrijven. Je moet er middenin zitten, de trilling en de opwinding zelf voelen. Simons' eerste Wagner-regie betekent ook voor de bezoekers een hernieuwde confrontatie met de componist. Als intendant mag hij drie keer de Ruhrtriennale invullen. Wat jammer dat dat net een jaartje te kort is om alle vier opera's van Wagners 'Ring' aan bod te laten komen.

Nog vijf keer t/m 26 september, www.ruhr3.com

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden