Johan bezet John

Ambitieuze experimentele roman over de door tweetaligheid verscheurde ziel niet helemaal geslaagd

Dat de taal waarmee je opgroeit je perspectief en zelfs je persoonlijkheid bepaalt is een bekend feit. Eskimo's hebben talloze woorden voor 'wit', in het Maleis bestaan veel woorden voor 'bruin'. Mijn tweetalige dochters lieten de poppen waarmee ze vroeger speelden handelen in het Duits maar als Pocahontas of Barbie zelf iets zeiden ging dat in het Nederlands. De invloed van tweetaligheid op de ziel is het onderwerp van Philiberts Schogts jongste roman 'Einde verhaal/ End of Story'.

Vertaler Johan Butler, van Nederlands-Canadese afkomst, krijgt het verzoek de roman 'End of Story' van de Amerikaanse schrijver Toby Quinn te vertalen. Het boek heeft echter vanwege de blasfemische strekking van het eerste hoofdstuk een hele groep christen-fundamentalisten in Amerika in het geweer geroepen.

Quinns verhaal gaat als volgt: bij een quiz over het creëren van een nieuw universum valt God af en blijven Darwin en Satan over. God laat het er niet bij zitten en probeert op enigszins achterbakse manier zijn positie te redden. De antigeluiden uit christelijk Amerika zijn zo sterk dat zowel uitgever als vertaler van het boek schriftelijke bedreigingen en zelfs kogelbrieven krijgen. Zozeer zelfs dat Johan uit Nederland terug naar Canada vlucht om daar op de plek van zijn jeugd onder te duiken. Tegelijkertijd schrijft hij, maar dan in zijn hoedanigheid van John, zijn Canadese ik, in het Engels zijn memoires onder dezelfde titel als het boek van Quinn, 'End of Story', en vertelt hij hoe zijn Canadese identiteit, John, steeds meer heeft moeten inleveren aan zijn Nederlandse ik, Johan. Zijn terugkeer naar Canada, naar zijn familie, betekent behalve een vlucht ook een herwaardering van zijn roots, zijn jeugd, van de 'snow' in zijn jeugd die zo heel anders is dan de 'sneeuw' in Nederland.

Het is maar goed dat Schogt een kraakhelder, onpretentieus soort taal bezigt, zowel in het Nederlandse als in het Engelse gedeelte van dit boek, want het slangenmensachtige experiment dat hij in 'Einde verhaal/End of story' uithaalt vergt het uiterste van de schrijver. En van de lezer, voeg ik daaraan toe, die twee keer hetzelfde verhaal maar dan met enige nuanceverschillen krijgt te verstouwen. Zo speelt in Butlers 'End of story' Quinns werk een veel kleinere rol, daarentegen vertelt Butler in 'Einde verhaal' weer niets over Quinns levensmoeheid, daarvoor moeten we dan weer naar 'End of Story'.

Het is de vraag waar je deze roman moet beginnen, met het Engelse of met het Nederlandse gedeelte. Ik begon in het Nederlands maar heb het gevoel dat het andersom beter werkt, dan is het verhaal geheimzinniger, opener. In de Nederlandse versie wordt bijna alles netjes uitgelegd, in het Engels gaat het meer om impressies.

'Einde verhaal/End of Story' is, ondanks de toegankelijke taal en de heldere structuur, een experimentele roman en verdient als zodanig waardering. Schogt doet iets ongewoons, in feite probeert hij het onmogelijke, de dubbelheid van een tweetalige, in beeld te brengen. Tegelijkertijd geloof ik dat hij Johan en John te drastisch uit elkaar heeft gehaald, te veel aparte personages van ze heeft gemaakt, ze als het ware schizofreneert, hoewel ik ook niet zie hoe je het anders had moeten doen. Je zou de verhalen eigenlijk synchroon willen lezen maar dat gaat nu eenmaal niet. Een paar nevenplotjes, een bedrieglijke uitgever, de suïcidale schrijver Quinn, maken het er niet eenvoudiger op.

Er gaat zeker virtuositeit schuil achter dit boek, het heeft een boeiende thematiek en een mooie stijl, maar Schogt is toch ook niet helemaal geslaagd in zijn ambitie ons de door tweetaligheid verscheurde ziel te tonen.

Philibert Schogt: Einde verhaal/End of Story De Arbeiderspers; 350 blz. euro 19,99

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden