Joelen, klappen, sissen: de tradities in het Britse parlement zijn niet toegerust op de moderne tijd

Premier May hangt lachend in de banken terwijl Labour-leider Corbyn het woord voert. Beeld AFP
Premier May hangt lachend in de banken terwijl Labour-leider Corbyn het woord voert.Beeld AFP

Begint Theresa May aan een zin, wordt ze gewoon uitgelachen. Menig Nederlander keek de afgelopen weken stomverbaasd naar het gedrag van het Britse parlement. Het gesis, gejoel en gelach was niet van de lucht. Het zijn tradities, maar ze werken dezer dagen niet in het landsbelang.

Romana Abels

Jaap van Rijn uit Leeuwarden kijkt deze weken gefascineerd naar de BBC. In het dagelijks leven geeft hij geschiedenis op een scholengemeenschap in Groningen, maar van de Britse politiek heeft hij ook verstand: een decennium geleden promoveerde hij in Groningen op het verschil in ontwikkeling van het politieke debat in Groot-Brittannië en in Nederland.

De analyse van Van Rijn is, kort gezegd, dat de wil om de EU te verlaten het zelfbewustzijn van het Britse parlement heeft vergroot. Tegelijk verhindert dat grote zelfbewustzijn een oplossing te vinden voor de impasse. Want in het parlement gaat het alleen om strijd: compromis en draagvlak zijn er bijna onbekende concepten.

“Je opponent beleefd voor gek verklaren is volstrekt normaal. Grote woorden gebruiken is onderdeel van de traditie. Theresa May gaat stug door, omdat het als sterk telt als je jezelf niet laat neerschreeuwen. Het is een spel van kracht en zwakte: zwakke politici worden niet serieus genomen. Maar het debat over de brexit toont meteen ook de zwakte ervan. Een compromis met de oppositie geldt als een nederlaag.”

De Commons zijn niet toegerust op de moderne tijd, vervolgt van Rijn. “De cultuur van het parlement is dat één partij de grootste is. Die heeft dus gelijk. De ideeënuitwisseling heeft traditioneel de vorm van een riddergevecht dat zich heeft verplaatst naar een kamer. Je ziet dat zelfs terug in de opstelling van de banken van regering en oppositie, die precies twee zwaardlengtes uit elkaar staan.”

Van Rijn kan er op zich wel van genieten. Niets verandert er ooit. “De politieke kaste is er een klasse op zichzelf. De gebruiken stammen uit een ver verleden. Wie binnen dat parlement wil slagen, moet zich aanpassen aan die gebruiken. Ze hangen er erg aan hun eigen tradities.”

Volstrekt idioot

Van Rijn vertelt ook aan zijn leerlingen vaak met smaak hoe politici in dat land met de moed der wanhoop vasthouden aan allerlei volstrekt idiote tradities, gebruiken waaraan niemand ooit twijfelt. “Als er een nieuwe voorzitter gekozen is, dan wordt die tegenstribbelend door zijn collega’s naar de voorzittersstoel gesleept. Op bepaalde momenten mag je een bepaalde lijn niet oversteken. Als de voorzitter gaat staan, dan gaat iedereen zitten.

“Nog maar negen jaar geleden is het gebruik afgeschaft dat de voorzitter een pruik moest dragen. Dat deed de huidige voorzitter. Er is nog steeds gemor over. Ik heb weleens aan conservatieve Britten verteld dat wij in Nederland in de jaren negentig een nieuwe vergaderzaal hebben gebouwd. Dat vinden zij echt onbegrijpelijk, terwijl daar bij ons maar relatief kort over gediscussieerd is. Hun vergaderzaal is in de Tweede Wereldoorlog teloorgegaan, maar ze hebben hem exact zo nagebouwd als hij was.”

Dat is dus inclusief een tekort aan banken: een deel van de 650 parlementsleden moet altijd blijven staan, omdat er gewoonweg te weinig plaats is. Van Rijn: “Je kunt in het parlementsgebouw maanden doorbrengen als je wil. Er zijn kappers, pubs, winkels, je kunt er slapen.”

Op televisie

“Pas sinds de jaren tachtig worden de vergaderingen van het parlement op ­televisie uitgezonden. Dat heeft er wel voor gezorgd dat gewone Britten ook met verbazing naar die debatten kijken. Dat het nu openbaar is heeft meer ­effect dan ze zich realiseren.”

Voormalig Tweede-Kamervoorzitter Gerdi Verbeet zat de afgelopen week gekluisterd aan de televisie. ‘Ge-wel-díg’, noemt zij de Britse debatten. Dat lachen, joelen en klappen: zij kan het wel waarderen. “Zij kunnen daar blijkbaar goed tegen. Het hoort erbij. Het is leuk om te zien, dat is ook belangrijk. Het moet aantrekkelijk zijn om naar te kijken.”

Mooi spektakel, vindt Verbeet. “Ik kijk zodra ik kan. Mijn man kijkt nog meer, hij heeft nog iets meer tijd. Soms kom ik thuis en dan laat hij me nog een stuk zien van eerder die dag, als hij het erg interessant vond. Ik heb bewondering voor de snelheid, de spreektijden zijn er kort. Er wordt wel gezegd dat ze er allemaal heel welsprekend zijn, maar ook daar leest iemand wel­eens zijn inbreng voor vanaf een papiertje.

“Ze zijn erg kritisch. Dat moet mogen. Ik vind het heel mooi dat ik als kijker deelgenoot ben van de discussie binnen de fracties. Conservatieven bespreken in alle openheid hun gedachten over de ideeën van andere Conservatieven. Dat zou in Nederland ondenkbaar zijn, hier blijft dat allemaal binnens­kamers. Als een Kamerlid bij ons een fractiegenoot in de Kamer zou bekritiseren, zou dat erg opmerkelijk zijn.”

Een compilatie van de voorzitter van het parlement van The Guardian:

En dan de voorzitter: Verbeet is één en al lof. “Het is prachtig hoe hij altijd het belang van het parlement vooropstelt. Onlangs was er een amendement van een Conservatief dat tegen de regering in ging: die man wilde dat May drie dagen nadat haar brexit-deal was weggestemd zou terugkomen met een alternatief plan. Het is de taak van de voorzitter om te bepalen of zo’n amendement in stemming komt. Hij stond dat toe. Dat vind ik heel bijzonder, dat hij de ruimte geeft voor het niet-regeringsstandpunt.”

Geen surplace

“De rol van de voorzitter is daar sowieso heel bijzonder. Hij moet het debat sturen in de richting van de uitgang, zorgen dat er geen surplace ontstaat. Dat doet hij geweldig. Hij zegt niet voor niets dat hij in de negen jaar dat hij dit doet nog nooit een fout heeft gemaakt.”

“De manier waarop de voorzitter wordt gekozen is ook mooi. Hij is afkomstig uit een van de partijen, maar moet worden voorgedragen door twaalf leden van drie verschillende partijen. Zo heeft hij altijd draagvlak. Zodra hij gekozen is, moet hij de partij verlaten. Nadien mag hij nooit meer voor een partij uitkomen. Over het algemeen stemt hij niet mee. Moet dat toch, als de stemmen staken, dan laat hij de bal nooit de andere kant op rollen. Stel: het is zwart, maar er is een voorstel om het voortaan wit te maken. Voor zwart en wit zijn even veel stemmen. Dan stemt de voorzitter voor zwart, omdat dat was zoals het was.”

Ook de traditie om de voorzitter, als hij gekozen is, zogenaamd tegen zijn wil naar het spreekgestoelte te slepen, kan Verbeet waarderen. “Dat doen ze in alle openheid, dan sleuren ze hem door de zaal. Dat is nog steeds zo, omdat de koning vroeger je kop kon eisen.”

Toch heeft Verbeet ook kritiek. “Ik mis het idee dat je erop uit moet zijn om elkaar te overtuigen. Dat vind ik teleurstellend. Dat May niet op zoek is gegaan naar een zo groot mogelijk draagvlak voor haar akkoord, dat vind ik echt onbegrijpelijk. Het landsbelang is er niet mee gediend.”

“De traditie is dat de grootste partij altijd gelijk heeft. Het is jammer dat ze niet in staat was om het proces zo te leiden dat er draagvlak ontstond. En ik huiver van de manier waarop ze daar over de Europese Unie praten. Daar ligt wel een hoop frustratie, denk ik dan.”

Meer lezen over de brexit? Op trouw.nl/brexit hebben we onze beste artikelen verzameld.

Lees ook:

Labourleider Corbyn kan zich geen eindeloze besluiteloosheid veroorloven

Premier May heeft nog een paar dagen om met een alternatief plan te komen dat de Brexit-patstelling moet doorbreken. De sleutel voor een doorbraak ligt grotendeels in handen bij de belangrijkste oppositiepartij: Labour. Kunnen zij May hun kant op bewegen richting een zachte brexit? Of kiezen ze de aanval en zetten ze volledig in op een nieuw referendum?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden