Joegoslavië-tribunaal neemt risico's met 'deals'

AMSTERDAM - Bij het Joegoslavië-tribunaal is tot nu toe zestien maal een deal gesloten tussen aanklager en verdachte: een lagere strafeis in ruil voor een (gedeeltelijke) schuldbekentenis. Onomstreden zijn deze overeenkomsten niet.

,,Het was een afschuwelijke periode, ik wilde er niet meer aan denken, laat staan erover praten.'' De Bosnische Serviër Milomir Nikolic, verdacht van ernstige misdaden rond de val van Srebrenica in de zomer van 1995, wilde koste wat kost een deal sluiten met de aanklager van het Joegoslavië-tribunaal om een langdurig proces te voorkomen waarin alles weer naar boven komt.

Dus bekende hij. Dat hij vrouwen en kinderen had gescheiden van de mannen en de laatsten naar de plek had overgebracht waar ze later zouden worden geexecuteerd. Sterker nog: hij zei zélf op 13 juli 1995 de opdracht te hebben gegeven tot de moord op honderden mannen bij het plaatsje Kravica.

Dat laatste klopte niet: hij gaf daartoe helemaal geen bevel, hij was zelfs niet in de buurt. Nog voor het tot een overeenkomst kwam bekende Nikolic zijn leugen. ,,Ik wilde de aanklagers iets geven'', verdedigde hij later zijn handelwijze. Andere betekentenissen hield de voormalig militair wél staande en uiteindelijk kreeg hij toch zijn deal.

Dát Nikolic gelogen had kwam pas vorige week in de openbaarheid, toen hij -als onderdeel van de deal- als getuige optrad in de zaak tegen een andere 'Srebrenica-verdachte', Vidoje Blagojevic. Toen bleek bovendien dat Nikolic niet alleen zichzelf (vals) beschuldigd had, maar ook een andere militair.

De kwestie-Nikolic toont aan waarom plea agreements (PA) niet onomstreden zijn. Een PA is een veelvoorkomend verschijnsel in het Anglo-Amerikaanse strafrechtssysteem. Bij het Joegoslavië-tribunaal is het gebruik van vrij recente datum. ,,Aanvankelijk wilden de aanklagers gewoon dat tegen iedere verdachte een proces werd gevoerd'', aldus Judith Armatta, medewerkster van de Amerikaanse organisatie Coalition for International Justice. ,,Maar toen waren er nog nauwelijks mensen om processen tegen te voeren.''

De voordelen van een PA voor de aanklager zijn groot. ,,Met zo'n deal win je veel tijd. Je voorkomt een langdurig proces met een moeizame bewijsvoering en veel getuigen,'' aldus Armatta, die vanuit haar kantoor in Den Haag het Joegoslavië-tribunaal op de voet volgt. Bovendien kan het extra informatie opleveren en, soms, nieuwe getuigen. Ook de verdachte kan veel te winnen hebben bij een PA. Hij hoeft geen weken of maanden achtereen voor de rechter te verschijnen en krijgt doorgaans een lagere straf. Inmiddels is er 16 keer een PA gesloten; de laatste deze week met de Bosnische Serviër Ranko Cesic. Het bekendst is de deal met Biljana Plavsic, de Bosnisch-Servische oud-presidente.

VERVOLG OP PAGINA 7

'In een ideale wereld zou het niet gebeuren'

Joegoslavië-tribunaal

VERVOLG VAN PAGINA 1

In ruil liet de aanklager alle andere beschuldigingen vallen, waaronder -opnieuw- de aanklacht van genocide. Uiteindelijk kreeg ze de relatief lage straf van 12 jaar.

Ze komt er wel heel makkelijk van af, vonden velen. Bovendien: wordt er zo niet te makkelijk omgesprongen met de zwaarst mogelijke aanklacht? Armatta kent de argumenten. ,,Je zou zeggen: genocide is zo'n zware beschuldiging, daar moet je dan ook heel zware argumenten voor hebben. Maar tegelijk is genocide ook ontzettend lastig te bewijzen. Je moet aantonen dat de vooropgezette bedoeling is geweest een groep geheel of gedeeltelijk uit te moorden.''

Terwijl de aanklager het moeilijk kan bewijzen, wil de aangeklaagde juist heel graag van déze beschuldiging af, aldus Armatta. En daar zit een groot risico. Want, zo bleek bij Nikolic, soms zijn verdachten bereid héél ver te gaan. Tot aan liegen over de eigen rol én die van anderen, als ze denken dat de aanklager dat graag wil horen. Die van Slobodan Milosevic, bijvoorbeeld, of die twee andere, nog altijd voortvluchtige hoofdverdachten van het tribunaal, Ratko Mladic en Radovan Karadzic.

Armatta: ,,Het tribunaal is zeer ervaren, maar natuurlijk kunnen er fouten gemaakt worden. De rechters veroordelen dan ook niemand op basis van één getuigenis; er moet altijd meer bewijsmateriaal zijn.''

Maar zelfs als de waarheid geen geweld wordt aangedaan, blijft het toch wat wringen: misdadigers gebruiken om misdadigers veroordeeld te krijgen. ,,In een ideale wereld zou het niet gebeuren'', is het droge commentaar van Armatta. Maar dan was Srebrenica ook niet gebeurd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden