Column

Joe Biden maakt ommezwaai in zijn standpunt over abortus

Wie zegt dat een 76-jarige politicus niet lenig genoeg meer is voor de politieke boksring? Joe Biden had er maar een dag voor nodig om een standpunt over abortus, dat hij tientallen jaren heeft gehuldigd, uit te trekken als een oude jas, en zich zo aan te passen aan de nieuwe normen binnen de Democratische partij.

Hij wond er geen doekjes om tijdens een toespraak donderdag in Atlanta: “Ik excuseer me niet voor mijn vorige standpunt en ik excuseer me niet voor wat ik nu ga zeggen.”

Niet dat presidentskandidaat Biden een tegenstander was van het recht op abortus, zoals dat in de VS bestaat sinds het Hooggerechtshof er in 1973 het arrest ‘Roe v. Wade’ over wees. Maar net als veel andere Democratische Congresleden kon hij leven met het drie jaar later ingevoerde principe dat er geen dollar overheidsgeld mocht worden besteed aan abortus. In achtereenvolgende begrotingen werd die regel, naar de bedenker ervan het Hyde-amendement genoemd, telkens weer vastgelegd.

Democraten die het er niet mee eens waren, vonden het doorgaans ook weer geen zaak om de hele begroting ervoor af te wijzen. Decennia lang maakte ‘Hyde’ het samenleven van voor- en tegenstanders van abortus in de VS zodoende gemakkelijker.

‘De omstandigheden zijn veranderd’

Dat werkt in 2019 niet meer, zo is Biden duidelijk gemaakt. Het recht op abortus staat in de VS onder zware druk. In staat na staat met een Republikeins bestuur wordt zwangerschapsafbreking verboden zodra er een ‘hartslag’ te detecteren valt. In de praktijk legt dat de grens bij zes weken – en dat terwijl het vaak langer duurt voordat een vrouw weet dat ze zwanger is. Die wetten worden allemaal voor de rechter aangevochten omdat ze in strijd zijn met de geldende jurisprudentie. Maar in het Hooggerechtshof staat tegenwoordig mogelijk - dankzij de benoemingen door Donald Trump van Neil Gorsuch en Brett Kavanaugh - een meerderheid klaar om een streep door ‘Roe v. Wade’ te halen.

“Ik heb het Hyde-amendement gesteund, net zoals veel anderen”, zei Biden donderdag. “Omdat er voldoende geld en voorzieningen waren voor vrouwen om dat recht uit te oefenen - niet-blanke vrouwen, arme vrouwen. En het werd niet aangevallen zoals nu. Maar de omstandigheden zijn veranderd. (...) We zien nu zoveel Republikeinse gouverneurs gezondheidszorg onthouden aan miljoenen van de armste en meest kwetsbare Amerikanen. Als ik geloof dat gezondheidszorg een recht is, dan kan ik niet langer een amendement steunen dat dit recht afhankelijk maakt van je postcode.”

Er speelde natuurlijk wel wat meer mee dan alleen de Republikeinse stormloop tegen abortus. De 22 concurrenten van Biden voor de Democratische nominatie ontdekten dat ze met kritiek op zijn gematigde standpunt over abortus de handen op elkaar kregen. En die liggen allemaal achter Biden, in de peilingen. In de belangrijke staat Iowa, waar volgend jaar als eerste de voorverkiezingen worden gehouden, staat Biden op 24 procent, met Bernie Sanders (19), Pete Buttigieg (12), Elizabeth Warren (9,5) en Kamala Harris (7,5) daarachter. En met de eerste tv-debatten op komst (26 en 27 juni) werd het hoog tijd dat deze tegenstrevers vat kregen op de populairste Democraat.

Dat Biden zich gedwongen zag een ommezwaai te maken, zegt iets over de stemming onder de Democraten die vanaf begin volgend jaar de genomineerde van hun partij zullen kiezen. Het ‘merk’ van Biden is dat hij de kandidaat is die Donald Trump kan verslaan, doordat hij net als de president de taal van de gewone man spreekt, en bovendien niet zo radicaal is dat Trump hem als socialist kan afschilderen. Maar op belangrijke punten, zoals abortus, maar ook het zorgstelsel en klimaatverandering, staat hij onder grote druk om stevige standpunten in te nemen.

Mocht Biden de Democratische kandidaat worden, dan kunnen de concessies die hij daar nu voor doet zich tegen hem keren. Met name abortus is een onderwerp dat de emoties flink doet oplaaien. Een conservatief-christelijke Amerikaan die een hekel heeft aan Trump of in hem teleurgesteld is geraakt, zou in principe kunnen overwegen voor een gematigde Democraat te stemmen: iemand van de oude stempel zoals Biden. Maar als daarbij de gedachte opkomt dat hij of zij dan via de belastingen zal bijdragen aan het doden van een ongeboren mens, wordt het toch weer de Republikeinse kandidaat.

Abortus kan ook een grote invloed hebben op de opkomst. In 2016 won Trump onder andere dankzij Republikeinen die naar de stembus kwamen omdat hij beloofde rechters te benoemen die tegen abortus waren. Dat deed hij ook, en het leidde er toe dat de strijd om abortus dusdanig is opgelaaid, dat veel Democraten niet langer achter het compromis van het Hyde-amendement kunnen staan.

In 2020 kan dat Trump helpen zijn kiezers opnieuw massaal naar de stembus te krijgen, wat hij absoluut nodig heeft om zijn krappe overwinning van 2016 te herhalen. Maar ook bij de Democraten heeft de abortuskwestie een extra motiverende werking.

Een van beide standpunten zal winnen. Een nieuw compromis? Dat is voorlopig niet meer te verwachten.

Trouw-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) schrijft wekelijks een column over de Amerikaanse politiek. Meer columns leest u op trouw.nl/basdenhond

Lees ook: 

Rond abortus waait een gure wind in de VS

Wil je als Republikein scoren in de Verenigde Staten, vooral in de conservatievere staten, dan kan een ferm anti-abortusstandpunt geen kwaad. 

Met Joe Biden (76) mengt zich nog een politieke opa in de Democratische verkiezingsstrijd

Nu Joe Biden zich officieel in de strijd heeft geworpen, dient de vraag zich aan: zijn hij en zijn voornaamste concurrent Bernie Sanders niet te oud om president te worden?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden