Jodi Gilbert maakt van pijn vreugde

AMSTERDAM - 'Ooaauuw', zingt Jodi Gilbert op het podium van het Amsterdamse BIMhuis. 'Ze heeft pijn', zegt iemand in de zaal tegen een mede-bezoeker. 'Ooaauuw'. Het kan niet anders. Zij heeft pijn.'

Het lied, woordloos gezongen door de Amerikaanse, in ons land verblijvende Jodi Gilbert, heeft niets van doen met leed van welke orde dan ook. De zangeres verklankt een wijd scala aan geluiden, waarin emoties losgekoppeld worden van hun betekenis. 'Ooaauuw' kan vreugde weergeven, net als het later gezongen 'hahaahaaahaaaa' triestheid kan inhouden.

Gilbert opende met haar groep The Voice Is The Matter de slotavond van Directions '93, een tweedaags festival in het BIM-huis. In haar songs combineert ze invloeden uit Oosteuropese en Amerikaanse volksmuziek met vrije improvisatie.

In Gilberts groep speelt de jonge, sinds kort in Amsterdam wonende Russische pianist en accordeonist Alexei Levin (de andere leden van Gilberts kwartet zijn bassist Ernst Glerum en rietblazer Michael Moore). Levin is een ontdekking. Op de piano kan hij jazzy uitpakken, maar hij schuwt zeker het experiment niet. Op accordeon accentueert hij vooral het volksmuziekachtige karakter. Maar ook felle, melancholieke improvisaties en intiem klankonderzoek blijken mogelijk.

Directions '93 stelde zich ten doel 'de diversiteit in de muziek van nu' te presenteren. Een dappere doelstelling, gezien de aanhoudende confrontatie tussen conservatieve en vernieuwende jazzmusici.

Een aantal groepen en musici, die zich op Directions '93 presenteerden, zijn al langer bezig. Zo kan niemand in Nederland nog heen om Ernst Glerum en Michael Moore. Ook stemkunstenaar Jaap Blonk, die klankgedichten vertolkte en optrad met zijn trio Braaxtaal, maakt steeds meer furore. Prachtig, zoals hij Rudolf Blumners dadaistische tekst 'Ango Laina' neerzette. 'Oiai laela oia ssisialu', jazeker!

Blonk en Jodi Gilbert waren niet de enigen die de stem centraal stellen. Cas de Marez, Gene Carl en, in mindere mate, de Rotterdamse 'postpunkjazz'-formatie Dull Schicksal volgden op de voet.

Cas de Marez koppelt in haar 'Ignition for Icara' de desastreuze lancering van de Challenger Space Shuttle in 1986 aan de mythe van Icarus. 'Ignition for Icara' is, als gevolg van het gebruik van de antieke, analoge VCS 3-synthesizer, een uiterst sympathiek werk. De door De Marez' in een niet bestaande taal gezongen en gedeclameerde teksten zijn zeer krachtig. De VCS 3 functioneert als stoorzender, die het relaas van de stemkunstenares vervormt als een korte golf radiostation. Het gevolg is een fascinerende tocht langs een wereld, die niets gemeen heeft met de onze.

In 'Grey Matter', in 1983 gecomponeerd voor Hoketus en in 1991 bewerkt voor band en stem, presenteert componist Gene Carl zich als een popster. Heupwiegend op het dwingende ritme, megafoon in de rechter-, partituur in de linkerhand, spuwt hij zijn teksten de zaal in. De kille, elektronische MIDI-klanken halen het niet bij het warme geluid van de eerder door De Marez gebruikte VCS 3.

De leukste groepen van het festival waren The Real Men en Dull Schicksal. The Real Men, de groep van rietblazer Raymund van Santen, speelt overtuigend met de conventies van rock(avantgarde), folk- en improvisatiemuziek.

Dull Schicksal flirt met de erfenis van het Jozef Kip Kwartet en het Opel Kadett Sextet (twee invloedrijke Rotterdamse groepen uit de jaren zeventig, die grossierden in even sullige als smaakvolle deuntjes) en met de energie en vooral pretentieloosheid van punkmuziek. Het levert bijzonder aanstekelijke muziek op, met heerlijk ontregelende gitaar- en blaaspartijen.

Het slotoptreden van Dull Schicksal op Directions '93 bevatte nog een ontdekking: trompettist Frans Friedrich. Niet alleen in technisch opzicht weet de veertiger Friedrich te overtuigen, dat doet hij vooral door zijn onbeperkte fantasie en mateloze durf waarmee hij onorthodoxe notenreeksen in de muziek plaatst. Hoe komt het dat we niet eerder van deze trompettist gehoord hebben? Ligt het soms aan de beslotenheid van de Rotterdamse jazzscene? In ieder geval maakt Directions '93 daar nu een eind aan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden