Jodendom na 1945 verder verdeeld

De verhouding tussen orthodox en liberaal jodendom was vlak na de oorlog niet zo slecht: de orthodoxen hebben zelfs een Thorarol ter beschikking gesteld aan de liberale gemeente. De 'unieke' brief waarin NIK-voorzitter Abraham Asscher (Trouw, 1 mei) zich beklaagt over het liberale jodendom, stamt uit de dertiger jaren en was allang bekend. Waarom de onderlinge spanningen escaleerden geeft het artikel niet aan. Maar dankzij mijn vondst van authentieke brieven van rabbijn Jacob Soetendorp (vader van de huidige rabbijn Awraham Soetendorp) is dat opgehelderd, voor zover dat al niet deels bekend was.

Het gaat om de rivaliteit tussen de begaafde Jacob Soetendorp en rabbijn Aäron Schuster, die beiden in hetzelfde jaar van het rabbijnenseminarie zaten. Waaruit die rivaliteit bestond? Schuster vond mogelijk dat Soetendorp zich niet voldoende aan de geboden hield, maar sommigen menen dat Soetendorp al op het rabbijnenseminarie briljanter was.

Feit is dat Soetendorp in de vijftiger jaren de bezielende voorman van het liberale jodendom werd. Dat bracht Schuster ertoe een psak dien (een religieus wettelijk decreet) uit te vaardigen die tot op de dag van vandaag geldig schijnt te zijn: er mag geen orthodoxe jood een liberale synagoge betreden.

De vraag hoe Jacob Soetendorp liberaal is geworden, is complex en zijn eigen antwoorden zijn slechts gedeeltelijk historisch te staven. Hij geeft zelf als reden op dat de bijbelse profeten hem naar het socialisme hadden gebracht en dat de verschrikkingen van de oorlog hem liberaal hadden gemaakt.

Nog in 1952 - zo blijkt uit zijn ongepubliceerde brieven - had Soetendorp plannen om in Israël een school te beginnen. Toen hij in 1953 naar Nederland terugkeerde, kwam hij in dienst van de joodse gemeente in Groningen, dus nog steeds orthodox. Schuster verhinderde daar zijn aanstelling als rabbijn, zodat hij slechts een kleine aanstelling als leraar kreeg. Zijn gezin en hijzelf bleven daardoor in zeer behoeftige omstandigheden. Hij ontmoette Bob Levisson, prominent figuur van het liberale jodendom, op een receptie. Die zag in hem de leider van het liberale jodendom in Nederland. En dat was kennelijk een bevrijding voor de geteisterde Soetendorp. Maar daarmee werd de tragische kloof tussen liberaal en orthodox alleen maar groter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden