Joden en clichés

Vrijdagavond begon het tweedaagse joods nieuwjaar, Rosj Hasjana. Het politieke nieuws bestond even niet. De confrontatie met de bijna dertig doden op Rosj Hasjana door hevige gevechten tussen Israëli's en Palestijnen betekende een hard ontwaken in 5761. De hoop op de vrede waarvoor we hebben gebeden, is meteen de bodem ingeslagen. De provocatie kwam van Joodse kant. Donderdag bezocht Ariel Sjaron, de dominee Paisley van het Israëlisch-Arabische conflict, het gebied op de Tempelberg waar de grote moskeeën staan. Omdat niemand weet waar het Heilige der Heiligen zich bevond, hebben de rabbijnen bepaald dat Joden van de Tempelberg moeten wegblijven. Maar Sjaron stoort zich daar niet aan, hij wilde laten zien dat Israël de hegemonie over Oost-Jeruzalem nimmer zal opgeven.

Donderdag was hoe dan ook een onheilszwangere dag. 'sAvonds trad de Amerikaans-Joodse hoogleraar Norman Finkelstein op in cultureel centrum De Balie in Amsterdam. Finkelstein voert een eenmans-kruistocht tegen iedere Jood, Joodse organisatie of Joodse bestuurder die anders met de Holocaust omgaat dan zijn ouders. Zij, overlevenden van de concentratiekampen, zwegen over hun ervaringen, stonden negatief tegenover de strijd voor teruggave van Joods roofgoed en ontwikkelden een compassie voor alle beknelden in deze wereld. Wat hun uiteraard tot eer strekt. Maar dat betekent niet dat Joden en Joodse organisaties die wel over hun ervaringen spreken, wel vechten voor teruggave van geroofde tegoeden en die hameren op de uniciteit van de Holocaust, voor fraudeurs, profiteurs en geldjagers mogen worden uitgemaakt.

Het televisieprogramma 'Nova' toonde, weinig fijngevoelig, vrijdagavond een interview met Finkelstein. Waarom? Heeft 'Nova' op een van de twee belangrijkste joodse feestdagen niets anders te melden dan de slecht onderbouwde mening van een Joodse provocateur? Het kindertelevisieprogramma 'Het Klokhuis' deed het op woensdag en donderdag met uitzendingen voor kinderen over Rosj Hasjana beter. Maar vooral de tweede uitzending stikte van de rare clichés. Het vooroorlogse Jiddische lied 'Of a pripeshik' werd gezongen. Een lied over kinderen die het Hebreeuwse alfabet leren als bron van kracht voor het lijden dat ze te wachten staat. Dat Joden veel hebben geleden en dat het antisemitisme niet is uitgeroeid, behoeft geen betoog. Maar het beeld van de lijdende Jood van stal halen als je kinderen in 2000 iets wil bijbrengen over Rosj Hasjana, slaat nergens op. Net zoals het afsluitende toneelstukje waarin een rabbijn met Max Tailleur-accent en een schmierende Jood werden opgevoerd. Zowel het vooroordeel van babbelzieke Joodse vrouwen als de onzinnigheid van joodse wetten werd nieuw leven ingeblazen.

Zodra het over Joden en jodendom gaat, struikel je ook over de clichébeelden. Vaak ook positieve, zoals Selma Schepel op Podium (28 september) aankaartte in haar aanval op de Duitse wetenschapper Gunnar Heinsohn. Bijvoorbeeld de idee dat Joden het geweten hebben uitgevonden en als eersten de heiligheid van het leven proclameerden. Heinsohn beweert dat Hitler de Holocaust liet uitvoeren omdat hij het Duitse volk van zijn -door de joden uitgevonden- geweten wilde verlossen, zodat het de genocide op de Slaven gemakkelijker zou maken.

Schepel bestrijdt dat Joden het geweten uitvonden en als eersten het leven heiligden. Maar is Heinsohns centrale punt niet veeleer dat Hitler het zo zag en op grond daarvan tot de Holocaust overging? Tegenover de beelden over Joden die Finkelstein, 'Nova', 'Het Klokhuis', Heinsohn en Schepel schetsen en bestrijden, staan de bijna dertig doden. Waarvan we ook slechts weet hebben door weer andere beelden. Misschien moeten we niet alleen bidden voor vrede, maar ook dat we verlost worden van alle beelden. Ze zijn slechts de munitie voor de oorlog.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden