Joden die Berlijn gewoon cool vinden

Opvallend veel jonge Israëliërs keren terug naar Duitsland, het land waaruit hun grootouders werden weggevoerd. In Berlijn zoeken ze avontuur en vrijheid.

Ze lijken hun schouders op te halen over Duitslands schuldgevoelens en slechte geweten.

En of ze als jonge Israëlische immigranten in Berlijn symbool staan voor het afsluiten van een tijdperk, daarover doen ze maar geen uitspraken.

"Ik ben hier gekomen voor het nachtleven", zegt Aviv Netter (29). "Niet om steeds stil te staan bij deze plek en de geschiedenis."

Het aantal Israëlische nieuwkomers in Berlijn blijft maar groeien - zeventig jaar na de oorlog deelt de Duitse ambassade in Tel Aviv jaarlijks zo'n drieduizend nieuwe Duitse paspoorten uit aan de kleinkinderen van de destijds weggevoerde Duitse Joden. Veruit de meesten van hen vestigen zich in Berlijn.

De Israëlische ambassade spreekt van 'een zeer duidelijke trend' die zo'n vijf jaar geleden begon op te vallen. "Hoeveel er nu precies in Berlijn wonen weten we niet precies, omdat veel van hen op hun tweede paspoort het land binnenkomen. Het aantal wordt nu geschat op 12.000."

De multiculturele vibes in het midden van Europa, de lage huren en de mogelijkheid om goedkoop te studeren maken de stad onweerstaanbaar voor Israëliërs - en Duitse papieren zijn snel geregeld.

"Het eerste wat je doet als je rond je twintigste het leger uitkomt, is uitzoeken hoe je aan een Europees paspoort kunt komen", vertelt Yael Michael (25), die een jaar geleden verhuisde. "Wij kunnen gebruikmaken van de oorspronkelijke nationaliteit van onze grootouders. Nu die generatie verdwijnt hoeven we het niet met hen te bespreken en de oorlog ter sprake te brengen."

Israëliërs met een Duitse voorouder krijgen de Duitse nationaliteit 'terug' als ze dat willen en anders heeft bijna iedereen in Israël wel een groutouder met een ander Europees paspoort waarmee je Duitsland binnenkomt. Alleen een Israëlisch paspoort is ook al gunstig: Israël staat op Duitslands lijst van 'bevoordeelde landen', waardoor studenten er gratis kunnen studeren.

Ze lijken niet van plan de uitgedunde Duitse Joodse gemeenschap in ere te herstellen: jonge Israeliërs gaan nauwelijks naar de synagoge en ook registreren maar weinig zich bij de Joodse gemeenschap.

Hulp tegen heimwee bieden Israëlische themafeesten in de nachtclubs van Berlijn en vele falafel- en humusrestaurantjes. Dankzij de populaire Facebookgroep 'Israeli's in Berlin' kun je als jonge immigrant altijd in contact blijven met landgenoten.

Berlijn blijft zichzelf ondertussen herinneren aan het verleden. Angela Merkel deed daar begin dit jaar nog een schepje bovenop door 2013 uit te roepen tot het themajaar: Diversity Destroyed. Met de herdenking van de benoeming van Hitler tot bondskanselier in 1933 wordt zo extra stilgestaan bij wat Merkel 'onze eeuwigdurende verantwoordelijkheid' noemde. De Berlijnse musea krijgen volop de gelegenheid om uit de rijke bron van het naziverleden te putten. De meest opvallende tentoonstelling in Hitlers jubileumjaar werd samengesteld door het Joods Museum. In een vitrine zit tot september simpelweg een Jood op een bankje, bereid om alle vragen te beantwoorden en alle gevoeligheden de wereld uit te helpen. "We willen van de obsessie met Joden af", legt curator Michal Friedlander uit. "'Kijk, we leven nog', zegt deze expositie."

De nieuwe Joodse Duitsers vragen niet om Berlijns eeuwigdurende verantwoordelijkheid. Aviv: "We zijn naast Joods ook gewoon mensen die Berlijn cool vinden, net als iedereen die jong is en op zoek naar avontuur."

'Ik kan overal naartoe, altijd; in Israël zit je opgesloten'
Yael Michael (25), woont bijna een jaar in Berlijn.

Het allerbeste aan Berlijn? Dat is de metro. Daardoor is het leven er compleet anders. Ik voel dat mijn behoefte aan vrijheid eindelijk wordt gerespecteerd. Ik kan overal naartoe, waar en wanneer ik maar wil. In Israël zit je opgesloten, letterlijk en figuurlijk. Ook te gek aan Berlijn - je wordt met rust gelaten. Een Israëlische vriendin heeft het een keer uitgeprobeerd. Midden in de U-Bahn gaf ze een striptease. Echt, niemand keek op of om. Het kon niemand iets schelen. Dat is het Europese karakter: onverschillig, maar nooit respectloos. Ik woon nu bijna een jaar in Berlijn. Ik leer Duits en als dat goed genoeg is begin ik aan een studie architectuur. Of ik na die vijf jaar terugga? Waarschijnlijk niet. Ik hou van mijn land, maar het heeft me niets te bieden. Geen opleiding, geen baan en geen veiligheid. De overheid geeft niet om ons.

Ik ben net terug van een korte vakantie in Israël en daar heb ik het tradionele Pesach-maal voor het eerst in mijn leven overgeslagen. Pesach gaat over bevrijding van slavernij en die vervelende familiemaaltijd overslaan voelde als een ultieme daad van vrijheid.

'Ik heb een Gouden Kalf-feest gehouden en een met varkens'
Aviv Netter (29), woont vijf jaar in Berlijn

Het nachtleven van Berlijn, daar ben ik verliefd op geworden. Net als iedere Israëliër ging ik na mijn dienstjaren rondreizen. Ik kwam in Berlijn terecht en ben hier niet meer weggegaan, ik vond het fantastisch.

Waarom organiseer je geen Israëlische gayfeesten, vroeg iemand me hier, want Berlijn was toen ook al bezig om het nachtleven exotisch te maken met invloeden van over de hele wereld. Ik begon met 'Meschugga. An Unkosher Queer Night'. Gewoon, voor de lol, en voor iedereen die het leuk vindt. Ik heb een keer een Gouden Kalf-feest gehouden en we hebben ooit een varkensthema gedaan. Meschugga is nu zo groot en populair geworden dat ik ervan kan leven. Nog steeds doe ik het omdat het leuk is, en niet om Duitsers en Joden te verbinden of om het verleden erbij te betrekken. Als bezoekers het zo ervaren vind ik het best, maar mijn intenties zijn nooit ideologisch. De Holocaust moet je er niet steeds bij halen.

Ik ben hier nu al jaren, maar ik maak geen toekomstplannen. Ik ben te jong. De man die mijn financiën regelt begon laatst ineens over mijn pensioenplan. Ik schrok me kapot. Maar hij is dan ook een Duitser.

'Cultuur vol geheimen en een zwaar verleden, net als bij ons'
Nirit Bialer (34), woont zeven jaar in Berlijn

Al vanaf mijn tiende ben ik gefascineerd door Duitsland. Ik las alles over de Holocaust en vroeg mijn vader of ik alsjeblieft op Duitse les mocht. De Duitse cultuur zat voor mij vol geheimen en een zwaar verleden, net als de onze. Zeven jaar geleden verhuisde ik naar Berlijn. Dit is nu eenmaal de coolste stad van de wereld. Wat het zo cool maakt zijn juist de nieuwe Berlijners zoals ik met onze nieuwe vibes en initiatieven. De Duitsers hebben de infrastructuur hier fantastisch ontworpen, maar wij geven de stad kleur.

Toen ik zes jaar geleden tijdens een bezoekje aan Israël bij de tandarts zat vroeg hij me waarom ik in hemelsnaam in 'dat naziland' was gaan wonen. Nu zie je dat de houding verandert. Iedereen wil wel midden in Europa wonen, in de meest hippe stad van dit moment. Zeven jaar geleden was er bijna geen Joods leven te zien, behalve een suffe Klezmeravond in de synagoge. Nu kun je overal falafel halen en hoor je overal Hebreeuws. De Duitsers zijn wat ongemakkelijk als ze horen dat je Joods bent. Dat verandert wel. Ik benader ze maar als mensen, niet als Duitsers met een naziverleden. En ik hoop dat ze mij als een van de vele nieuwe mensen in de stad zien en niet als Jood die ze met iets wil confronteren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden