Jobstijding

Ze zaten als brommende oude heren in rode stoeltjes geperst en hieven een klaagzang aan op de teloorgang van onze cultuur. 'Tegenlicht' bracht ze, onder leiding van Bas Heijne, bij elkaar: de essayisten Rudy Kousbroek, Henk Hofland en Kees Fens. Ze moesten zich buigen over het woordje 'leuk', dat staat voor een verluchtigingsproces dat onze hedendaagse cultuur zou karakteriseren en uithollen.

Vooraf had de stem van Hans Keller het gesprek al als een 'knorrige gedachtewisseling' getypeerd, dus je wist al dat de heren niet erg gunstig zouden oordelen over de jeugd van tegenwoordig, want die geldt nu als de voornaamste cultuurdrager. Het kwam er zo ongeveer op neer dat alles in onze commerciële massacultuur is gericht op een doelgroep van '25-jarigen en jonger' (Fens) en dat wij in dit land leven in 'een cultuur met het slechtste geheugen' (ook Fens). We lezen geen Ter Braak meer en geen Couperus, weten niet meer wat het woord 'kerstenen' betekent en hebben meer aandacht voor het 'prinsesje Ariadne of ...hoe heet ze.... Amalia dan voor de oorlog in Irak' (Hofland).

Voor Kousbroek kon het peil van de hedendaagse cultuur gemeten worden naar het 'objectieve' criterium van de 'vocabulaire'. De - jonge - mens van nu kent geen moeilijke woorden meer. ,,Als je het hebt over een jobstijding denken de meeste mensen dat het iets met werkgelegenheid te maken heeft.”

Kousbroek was onmiskenbaar de somberste van het stel - voor hem was het stadium van de hopeloosheid allang gepasseerd. Niet alleen ploetert de moderne mens met een gebrekkige woordenschat (,,een verschrikkelijke verarming”), hij toont ook nauwelijks of geen belangstelling voor de geschiedenis. ,,Dat mensen van de vorige generatie ooit iets gedacht zouden kunnen hebben dat nu nog de moeite van het weten waard zou zijn, is voor de meeste mensen nu onvoorstelbaar.”

De mannen mijmerden nog wat weemoedigs over Multatuli, Erasmus en Nescio en ik zapte, zwaar aangeslagen door zoveel cultuurpessimisme, naar Net5, waar zojuist het programma 'I love the seventies' was begonnen. Geschiedenisles! Liefst dertig jaren terug in de tijd!

Een rij van historici (Gerard Joling, Sylvana Simons, Bridget Maasland, Jorinde Moll, Eddy Zoëy, Henk Schiffmacher en 'Cup-a-Soup' Ruben van der Meer) behandelden de volgende thema's uit de jaren zeventig: Charlie's Angels (,,misschien wel het begin van de feministische golfbeweging”), het skate-boarden, Boney M., Black Beauty, Star Wars en Soldaat van Oranje (,,de Nederlandse geschiedenis in een notendop”). Ik voelde me ouder en ouder worden.

En eerder op de avond was ook al een ander cultuurdragend programma te zien geweest dat 'Kaft' heette en over boeken zou gaan. De belangrijkste en meest kritische bijdrage kwam van de eerder genoemde Schiffmacher, die ook nog tattoo-kunstenaar is en ons een blik gunde in zijn boekenkast. ,,Flaubert”, zei hij, ,,vind ik echt een zeikerd van een schrijver.”

Kousbroek had gepleit voor 'zwaardere' kranten en Fens had Trouw juist om zijn 'zwaarte' geprezen. Maar zwaardere televisie - zou dat ook kunnen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden