Job 38 leert: klimaat te ingewikkeld voor computer

Van een onzer verslaggevers DEN HAAG - Misschien zal de aarde wel, als ware zij een levend wezen, plotseling en onverwacht reageren op de veranderingen die de mens haar aandoet. De klimaatmodellen waarmee de wetenschap probeert te voorspellen hoe warm het door het broeikaseffect zal worden, voorzien niet in die mogelijkheid, maar dat zegt vooral iets over die modellen.

Zijn tantes voorspelden de jonge Henk Tennekes (Vrije Universiteit, ex-KNMI) dat hij 'professor in de weet-niet-kunde' zou worden. Het werd vliegtuigbouw en meteorologie, maar prof. dr. ir. H. Tennekes loste die belofte alsnog in, toen hij gisteren de tijdelijke commissie klimaatverandering van de Tweede Kamer probeerde te overtuigen van de ontoereikendheid van computermodellen om de toekomst van het klimaat te voorspellen.

Volgens Tennekes is het klimaat te ingewikkeld om in de computer te stoppen. Dat de toename van de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer het warmer zal maken wil hij nog wel geloven.

Niet bekend

Ozonlaag

Een voorbeeld van zo'n onverwachte wisselwerking gaf eerder prof. dr. J. C. van der Leun (Universiteit Utrecht): het gat in de ozonlaag, in principe een heel ander probleem, kan het broeikaseffect versterken. En dat gaat dan inderdaad via de bewoners van de aarde, in dit geval de groene.

Wanneer namelijk meer ultraviolette straling van de zon het aardoppervlak bereikt (doordat chemicaliën in de atmosfeer de ozonlaag aantasten) groeien planten minder goed. Daardoor nemen die minder CO2 op dan eerst, en verschuift het evenwicht in de atmosfeer in de richting van een hogere CO2-concentratie en dus een warmer klimaat. Andersom is het ook mogelijk dat een hogere CO2-concentratie de plantengroei stimuleert, en dus de gevolgen van het ozonprobleem wat tempert.

Maar er zijn ook wisselwerkingen die in ieder geval negatief zijn, aldus Van der Leun: “Meer ultraviolette straling veroorzaakt bij mensen een vermindering van de weerstand, tegen bijvoorbeeld de malariaparasiet. Tegelijkertijd zou door een opwarming van de aarde de malariamug in noordelijker streken kunnen leven dan nu. Om al dit soort redenen is het jammer dat het ozonprobleem en het broeikasprobleem allebei afzonderlijk worden bestudeerd en besproken.”

Tennekes wilde met zijn bezwaren tegen de modellenbouwers overigens ook beslist niet bereiken dat de klimaatcommissie geen enkel geloof meer zou hechten aan de waarschuwingen van de klimatologen. Integendeel: “Ik maak me grote zorgen. Als ik kijk naar wat er gebeurt met het broeikaseffect, met de ontbossing, met het drinkwater, dan ben ik bang dat er een omslagpunt komt, dat de menselijke soort zijn welkom op de aarde opgebruikt heeft. Ik geloof best dat de aarde door menselijk toedoen over vijftig jaar anderhalve graad warmer is. Maar voor de rest zie ik alleen maar onzekerheden.”

Hoogmoed

Waarom hij dan zo tekeerging tegen de modellenbouwers? Dat bleek voort te komen uit het afscheid dat Tennekes zelf heeft genomen van de pretentie dat natuurwetenschappers het allemaal zo goed weten. “Een model dat het klimaat perfect beschrijft is niet mogelijk. En ik wil ook niet dat het mogelijk is, want dat zou betekenen dat politici en ingenieurs samen zouden gaan bedenken wat de ideale toestand van het klimaat is en dat dan zouden gaan invoeren. En dan denk ik als gereformeerde jongen: dat is hoogmoed; hoe durf je Job 38 niet serieus te nemen?”

Commissievoorzitter E. van Middelkoop (GPV) verblikte uiteraard niet van die verwijzing naar een nooit als Kamerstuk verschenen tekst (waarin Job wordt gevraagd of hij soms de aarde zou kunnen scheppen en inrichten), maar wel van de 'gespletenheid' van Tennekes. Tussen zijn kritiek op de modellenbouwers door bevestigde die immers volmondig de prognose die gisteren door dr. A. P. van Ulden, hoofd atmosferisch onderzoek van het KNMI, nog eens werd toegelicht: dat het de komende eeuw door menselijk toedoen een stuk warmer zal worden op aarde. Hij had, zoveel was Van Middelkoop wel duidelijk, een getuige-deskundige voor zich “met een profetische impuls”.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden