Joanne Rowling zei nee tegen Spielberg en ja tegen een ziek kind

Zaterdag ligt deel vijf van de Harry Potterreeks in de winkels. In het Engels, de Nederlandse vertaling komt in het najaar. J.K. Rowling beschermt Harry als een echte moeder. Er komen geen Harry Potter-hamburgers.

,,Met kinderboeken verdien je niets, Joanne'', had haar uitgever gezegd tijdens een lunch waarbij de onderhandelingen over de eerste Harry Potter waren beklonken. Het is een uitspraak die schrijfster J.K. (Joanne Kathleen) Rowling (37) nog vaak vrolijk citeert. In april van dit jaar publiceerde The Sunday Times de lijst van rijkste Britten. Rowling bleek de koningin van Engeland, die op de 133ste plaats staat, inmiddels met elf plaatsen te zijn gepasseerd. Haar vermogen, geheel verdiend aan de tovenaarsleerling, wordt geschat op 400 miljoen euro.

Niemand had verwacht dat Harry Potter zo'n ongekend succes zou worden, Rowling zelf al helemaal niet: ,,Mijn grootste hoop was dat het boek uitgegeven zou worden en ik durfde nauwelijks te dromen van een recensie in een kwaliteitskrant.'' Nadat Rowling met moeite een agent had gevonden die haar wilde vertegenwoordigen, werd het manuscript van 'Harry Potter en de steen der wijzen' door twaalf uitgeverijen teruggestuurd omdat ze er niets in zagen. Bloomsbury kocht de rechten met enige twijfel, voor slechts 2000 euro.

Voor Rowling was dat bedrag (minus de twintig procent die haar agent bedong) in 1996 een klein fortuin. Al twee jaar leefden zij en haar dochter Jessica, bijna drie, van 100 euro per week bijstand. Uit die periode stamt het overbekende verhaal van de straatarme schrijfster die in een café in het oude centrum van Edinburgh haar bestseller neerkrabbelde -haar baby in de kinderwagen naast zich omdat het in haar flat te koud was. Een geromantiseerd beeld volgens Rowling. Ze zat inderdaad vaak in het café van haar zwager te schrijven aan het verhaal dat ze jaren eerder tijdens een treinreis had verzonnen en dat ze sindsdien steeds verder had uitgewerkt. Maar in haar flat was het niet te koud. ,,Ik was niet op zoek naar warmte, maar eerlijk gezegd naar goede koffie.'' En ze wilde onder de mensen zijn, want Joanne zakte langzaam weg in een depressie. Later vertelde ze dat de dementors die in haar boeken voorkomen -griezelige gevangenbewaarders die de persoonlijkheid en levenslust uit hun slachtoffers wegzuigen- gebaseerd zijn op haar gemoedstoestand in die tijd. ,,Je bent niet meer in staat je voor te stellen dat je ooit vrolijk zult zijn, je hebt geen hoop meer. Een dood gevoel dat totaal anders is dan verdriet.''

Rowling vond het afschuwelijk om te weinig geld te hebben, schreef ze vorig jaar in een boek waarvan de opbrengst bestemd is voor de 'Nationale raad voor eenoudergezinnen', een organisatie waarvoor de schrijfster zich inzet. ,,Ik haatte het dat mijn zeer gewenste kind kleren droeg uit de kringloopwinkel, dat haar schoenen werden betaald door familieleden en ik moest ontzettend mijn best doen om niet jaloers te worden als ik de volle kinderkamers zag bij vrienden.'' Woedend was ze als weer eens iemand kritiek had op bijstandsmoeders. Ze wilde wel werken, maar kon geen oppas krijgen. Die was voor kinderen die onder slechte omstandigheden leefden, en Rowling was, zo zei een welzijnswerkster, een veel te goede moeder. Uiteindelijk gaf een vriend haar geld voor de crèche, zodat ze een stoomcursus kon volgen om lerares te worden.

Joanne praat zelden en met grote tegenzin over haar privéleven, maar met haar ontboezemingen over leven in armoede wil ze alleenstaande ouders een hart onder de riem steken en aandacht vragen voor hun problemen. Over haar ex-man heeft ze in interviews echter nooit een woord gerept. Ze ontmoette de Portugees Jorge Arantes in Porto, waar ze begin jaren negentig werkte. Ze trouwden en kregen een dochter -,,zonder twijfel het mooiste moment van mijn leven''. Maar dat het daarna vreselijk mis ging blijkt wel uit Rowlings overhaaste vertrek uit Porto in 1993. En vooral uit het straatverbod dat ze vroeg en kreeg tegen haar man, direct nadat ze met haar dochter terug was in Groot-Brittannië.

Arantes verkocht zijn verhaal toen Joanne beroemd werd aan The Daily Express. Volgens hem hadden ze een stormachtige relatie. Toen Joanne hem op een avond vertelde dat ze niet meer van hem hield ,,sleepte ik haar het huis uit. Ik geef toe dat ik haar op straat hard heb geslagen.''

In Edinburgh kon Rowling eerst terecht bij haar zus en zwager. Al snel vond ze een flatje. Daar zat ze met haar baby van nog geen jaar oud. ,,Ik had nooit verwacht dat ik mijn leven zo zou verknallen dat ik in een flat vol muizen terecht zou komen met mijn dochter. Ik was woedend op mezelf omdat ik haar niks te bieden had.''

Joanne Rowling was een vrolijk kind met een grote fantasie. Ze woonde met haar ouders en haar jongere zusje Diana in zuid-Engeland, eerst in Winterbourne, daarna in het het meer pittoreske Tutshill. Met de buurkinderen speelde ze de verhalen die zij bedacht -vaak over heksen en tovenaars. Een van die kinderen was Ian Potter, van wie ze de achternaam leende voor Harry. Op school deed ze het goed. Ze was een beetje als Hermelien Griffel, zegt ze zelf, het leergierige en eerzuchtige vriendinnetje van Harry Potter.

Toen ze 15 was, werd bij haar moeder Anne multiple sclerose geconstateerd. Daarna 'werd het thuis ingewikkeld'. Haar moeders ziekte slokte alle aandacht op. Joanne deed eindexamen en ging naar de universiteit van Exeter. Daar veranderde ze al snel van studiebolletje in een feestbeest -ook al omdat ze haar studie Frans niet zo interessant vond als ze had gedacht. Toch studeerde ze af. Haar moeder was bij de ceremonie, in een rolstoel. De MS ontwikkelde zich razendsnel, maar Joanne wilde het niet zien: ,,Ik snap niet dat ik me niet realiseerde hoe ziek ze eigenlijk was. Ik had haar al zo lang zien aftakelen dat het op dat moment niet zo dramatisch leek'', zei ze later in een interview. In 1990 overleed haar moeder. Niet lang daarna verbrak ze ook de relatie met haar toenmalige vriend. Ze wilde weg uit Engeland. Ze ging Engelse les geven in Portugal.

De ellende die daarna volgde ligt intussen alweer ver achter Rowling. In 2001 trouwde ze opnieuw. Dit keer met Neil Murray, een gescheiden arts met een Harry Potter-achtig brilletje en zes jaar jonger dan zij. In maart kregen ze een zoon, David.

Het leven lacht Rowling weer toe. Toch kijkt ze altijd wat ongelukkig op foto's. Vrienden verzekeren echter dat dat komt omdat ze verlegen is en al de publiciteit rond haar persoon maar matig kan waarderen. Privé is ze vrolijk en druk en kan ze oorverdovende lachsalvo's afvuren. Als zakenvrouw heeft ze ook nog maar weinig last van onzekerheid. Bij Bloomsbury kreeg ze voor een beginnende schrijver nog een bescheiden bedrag voor de rechten van haar eerste boek. In de Verenigde Staten vestigde ze echter een record door 100000 euro te incasseren. Daarnaast ontving ze mooie percentages voor ieder verkocht boek. Voor de filmrechten en merchandising aan Warner Bros kreeg ze naar verluidt een miljoen euro. In de filmwereld is dat geen topbedrag, maar Joanne kreeg inspraak in alles wat er met Harry zou gebeuren, en dat vond ze veel belangrijker. ,,Ik doe er alles aan om te voorkomen dat Harry door een fastfoodketen wordt gebruikt'', zegt ze in de New York Times. De geruchten gaan dat ze nee zei tegen Steven Spielberg, die haar boeken graag wilde verfilmen. Hij zou teveel zijn eigen interpretatie hebben gegeven aan het verhaal en daar zag Rowling niets in.

Via de miljoenen boeken en de aanverwante producten stromen de miljoenen binnen. Rowling was al verhuisd naar een mooie etage in een goede wijk in Edinburgh en had het daar erg naar haar zin. Maar met haar vermogen groeide ook haar roem en de interesse van de pers. Ze moest wel opnieuw verhuizen. Tegenwoordig bezitten zij en haar echtgenoot drie huizen. Een stadsvilla in Edinburgh van een miljoen euro, een buitenhuis van twee miljoen en een huis in Londen van zeven miljoen euro. Allemaal goed afgeschermd van de buitenwereld.

De multimiljonaire tracht toch een zo normaal mogelijk leven te leiden. Toen ze een onderscheiding kreeg van de koningin kon ze niet naar Buckingham Palace komen omdat 'haar dochter ziek was'. Dat was niet helemaal waar. Jessica deed mee aan het kerstspel op school en Joanne wilde dat niet missen. Ze liet wel vaker verstek gaan als haar weer eens een prijs zou worden uitgereikt. Eigenlijk voelt ze zich alleen op haar gemak bij publieke optredens voor kinderen. Begin 2000 las ze zelfs het onvoltooide vierde deel van Harry Potter voor aan een doodziek negenjarig meisje in de VS. Catie Hoch had Rowling geschreven dat ze al dood zou zijn als het boek uit zou komen. Tot vier keer toe pakte Joanne de telefoon. Daarna zou ze nog eens 100000 euro hebben overgemaakt aan een kankerfonds. Goede doelen kunnen sowieso op haar rekenen. Behalve de raad voor alleenstaande ouders steunt ze ook het onderzoek naar MS, de ziekte waaraan haar moeder overleed.

De meest recente onthullingen over de schrijfster stonden, niet verwonderlijk, in een schoolkrant. Nee, ze had geen 'writer's block' vertelde ze de leerlingen van Broughton High die vroegen waarom deel vijf zo lang op zich liet wachten. Maar het hindert haar wel dat ze niet meer in een café kan schrijven nu ze zo bekend is. ,,Mijn ideale schrijfplek is een groot café, aan een tafeltje bij een raam dat uitkijkt op een interessante straat. In de niet-roken afdeling, want ik ben al twee jaar gestopt.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden