Joachim Lafosse

De Waalse filmmaker Joachim Lafosse (34) onderzoekt in zijn beklemmende vierde film de langzaam ontsporende relatie tussen een leerling en een leraar.

De getroebleerde jeugd vormt een geliefd thema van de Franse, Canadese en Waalse regisseurs die hun films presenteren op het tiendaagse festival Ciné Premières, dat vandaag begint in Groningen en ook Amsterdam, Den Haag, Nijmegen en Den Bosch aandoet.

In ’Je Suis Heureux Que Ma Mère Soit Vivante’ is de geadopteerde Thomas zo’n lastige puber, dat zijn pleegouders hem naar een internaat sturen. In ’Khamsa’ loopt de 11-jarige Marco weg uit een pleeggezin, om terug te keren naar het zigeunerkamp bij Marseille waar hij opgroeide. De film is al vergeleken met het beroemde debuut van François Truffaut, ’Les Quatre Cents Coups’, dat eveneens op het festival is te zien en dat over een jongetje gaat dat de armoede en onverschilligheid thuis ontvlucht en zijn heil zoekt op straat.

Ook bij de Canadezen gaat het niet van een leien dakje. In ’C’est Pas Moi, Je Le Jure!’ treffen we de 10-jarige Leon die opgescheept zit met ruziënde ouders. In ’Maman Est Chez Le Coiffeur’ gaat het om een gebroken gezin waarin de kinderen de klappen opvangen. In het dramatische ’Tout est Parfait’ plegen vier tieners zelfmoord, en moet de vijfde, de 17-jarige Josh, daarmee verder zien te leven. ’Polytechnique’ is wel de opvallendste Canadese bijdrage. Regisseur Denis Villeneuve blikt hierin terug op het bloedbad dat twintig jaar geleden door een 25-jarige schutter werd aangericht onder studenten van de ücole Polytechnique in Montréal. De schutter zei tegen het feminisme te vechten, en doodde veertien studentes, alvorens zelfmoord te plegen.

Jeugd op drift. Ook in ’ülève Libre’ van Joachim Lafosse waarin de ouders van de 16-jarige Jonas geen oog hebben voor hun zoon en zijn problemen op school. Ze zien niet hoe Jonas langzaam afglijdt, en hoe een kennis te hulp schiet, een joviale man die de horizon van de jongen wel wil verbreden, en van wiskunde en filosofie overgaat op ongevraagde seksadviezen, en meer.

Brusselaar Joachim Lafosse werd door het Belgische blad Humo al uitgeroepen tot ’De meester van de Cinema der Onbehaaglijkheid’. ’ülève Libre’ is een oncomfortabele film over kindermisbruik die veel vragen opwerpt. Op welk moment wordt een grens precies overschreden? Wanneer gaat ’het goede advies’ over in misbruik? Wanneer wordt het pervers? Wie is verantwoordelijk?

U lijkt met ’ülève Libre’ de aandacht te vestigen op het schemergebied tussen wat toelaatbaar is, en wat niet.

Joachim Lafosse: „Ja, ik denk dat ’ülève Libre’ een morele film is, geen moralistische film. Ik stel de vraag hoe we kunnen samenleven.”

In uw vorige film ’Nue Propriété’, met Isabelle Huppert als gescheiden vrouw met twee grote zonen, draaide het daar ook om, samenleven.

„Ik maak graag films over familie, of beter: de afwezigheid van familie. Het is de eerste politieke omgeving waarin je terecht komt, en waar alles vandaan komt. Je hebt democratische en ondemocratische families, dat is nogal een verschil.”

Wilt u iets vertellen over de omgeving waarin u opgroeide?

„In tegenstelling tot Jonas, die zijn grenzen niet kan aangeven en zijn eigen intimiteit en geheimen niet kan beschermen, ben ik er in de loop der jaren in geslaagd om mijn grenzen te stellen, en mijn privéleven te beschermen.”

U bent een Belgische regisseur. In hoeverre reflecteert u met uw film over kindermisbruik op de zedenmisdrijven in uw land?

„Ik hoop dat mijn film niet de kennis nodig heeft dat ik een Belg ben. Wat ik juist wil laten zien is dat perversiteiten niet voorbehouden zijn aan Marc Dutroux. In de Witte Mars voor de meisjes Julie en Melissa zijn ook pedofielen meegelopen, als je begrijpt wat ik bedoel.”

U bedoelt dat we niet zo ver hoeven zoeken naar het monster?

„Exact, het is geen verre ander. Tachtig procent van alle gevallen van misbruik in België worden gepleegd in familiekring, of in de nabije omgeving van de familie. Perversie begint met verleiding, met taal. Het probleem van de man in mijn film is dat hij zijn gevoelens niet kan uiten. Hij projecteert het allemaal op de jongen, door met theorieën over seksualiteit te komen. Het is een verleidingstechniek.”

’ülève Libre’ zou als onderwijsfilm wel in een dubbelprogramma kunnen met ’Entre les Murs’, als tegenpool.

„Absoluut, ’Entre les Murs’ gaat wat mij betreft over een formidabele leraar die enorm zijn best doet om kinderen te onderwijzen op een openbare school. In mijn film gaat het over een geperverteerde, transgressieve leraar die privéles geeft. Ik denk dat we in grote problemen geraken als we het openbaar onderwijs verder zouden ondermijnen. Onderwijs heeft een sociale omgeving nodig. In mijn film zie je wat er gebeurt als die omgeving wegvalt, als er geen controle meer is, als grenzen vervagen.”

’ülève Libre’ is te zien op het 10-daagse Franse filmfestival Ciné Premières dat wemelt van op drift geraakte jongeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden