Jingles maken de zender

radio op zee | Deze week opent het 192 Museum, over de geschiedenis van de zeezenders. Vooral Veronica was geliefd - half Nederland kon de jingles meezingen. Herkenningsmelodieën zijn in Nederland de poort naar succes.

Dit is Veeeronicááá!' Meer dan dit ene gezongen zinnetje is er niet voor nodig om bij velen letterlijk scheepsladingen herinneringen boven water te halen. De geschiedenis van de zeezenders is vanaf vandaag te zien en te horen in het 192 Museum in Nijkerk - de naam verwijst naar de eerste golflengte waarop het populaire Radio Veronica begin jaren zestig uitzond.

Een belangrijke reden waarom luisteraars zo gehecht waren aan zeezenders als Veronica - maar ook aan Radio Noordzee, Caroline, Radio London, Dolfijn en Mi Amigo - was dat de stations enthousiast gebruik maakten van jingles, de herkenningstunes. "Jingles zijn voor iedere zender van wezenlijk belang", zegt Lex Harding, oud-diskjockey en één van de initiatiefnemers van het museum. "Ze zijn voor een radiostation je smoel, je handtekening."

Bij Top Format Productions in Haarlem weten ze dat heel goed en ook al heel lang. Vanaf midden jaren zeventig worden de bekendste jingles en reclamespotjes hier bedacht en ingezongen.

Kerstjingle inzingen

Ook op deze snikhete dag. Terwijl buiten de mussen van het dak vallen, zingen David, Jenny, Ray en Natasja de kerstjingles alvast in voor Omroep Brabant. "Zet de airco maar op 11", grappen ze vanachter de glaswand. "We gaan in de kerststemming." In moordend tempo wordt de ene na de andere tune opgenomen. Een goede sfeer en elkaar aankijken is belangrijk, als het klikt gaat het beter. En is het nog niet helemaal goed? Dan zingen ze opnieuw. "Die laatste kan nét iets zuiverder", vindt de man achter de mengtafel. En dus klinkt voor de zoveelste keer: "De mooiste tijd van het jáááár!". Totdat de duimen van producer Gijs Knol omhoog gaan: "Ja, dat is hem, niks meer aan doen."

Bekende klanten van Top Format zijn, naast Omroep Brabant, bijvoorbeeld Radio 2, programma's van BNN-VARA en AvroTros, de Nederlandse Top 40 van Radio 538, Mattie en Wietze van Q-Music, Veronica en een hele reeks andere regionale omroepen zoals Omrop Fryslân en Omroep Flevoland.

Er zijn meerdere bedrijven die jingles maken, maar Top Format is veruit de bekendste. Iedere Nederlander die wel eens de radio aan heeft staan, moet zo'n pakkend deuntje uit Haarlem hebben gehoord.

De markt voor jingles is in Nederland een aantrekkelijke markt omdat de auteursrechten van jingles hier gelijk worden gesteld met die van popliedjes. In veel andere landen is dat anders. "Jingles zijn eigenlijk ook kleine popliedjes, met een introotje, een coupletje en een refreintje", weet Bart van Gogh, een van de creatieve geesten van het bedrijf, een ervaren kracht die al meedobbert op de radiogolven sinds de tijd van de zeezenders.

In die periode drong het fenomeen jingle zijn leven binnen. "Wat mij raakte als ik naar die zeezenders luisterde waren niet zozeer de hits die ik hoorde, maar meer nog de muziekjes tussendoor." Van Gogh geeft toe dat het een soort tik is, een afwijking. Grappend: "Als dat je raakt heb je voor de rest van je leven een probleem."

Identiteit

Voordat een nieuwe reeks jingles 'op zender' gaat, zoals dat heet, is er een heel proces aan vooraf gegaan. Volgens Dave Albers, creatief verantwoordelijk bij Top Format Productions, is het in de meeste gevallen een één-tweetje tussen hem en de klant. "De belangrijkste vragen die we de klant stellen is: wat wil je de luisteraar vertellen? Waar sta je voor, wat is de identiteit van je station?"

Van Gogh: "Een jingle moet een kringetje vormen met het visuele logo van een bedrijf. Zoals luisteraars in één blik het merk van het station moeten herkennen, zo moeten ze het ook in één keer kunnen horen."

De sound van het station moet er bij de luisteraar worden ingeprint. Een geslaagde jingle moet voelen als een aangename vorm van doctrine. Albers: "Het kruipt in je brein. En de finesse zit hem erin dat het ook nog eens gevoelsmatig iets met je doet. Wat een bepaalde hook in een nummer van Ariana Grande kan doen, dat kan een goede jingle ook."

Hij is net klaar met een 'verjongingsslag' die hij heeft uitgedokterd voor - en samen met - de radiotak van Omrop Fryslân. De regionalen voeren daar een stevige concurrentiestrijd met de commerciëlen en dat is nu luister bijgezet met 50 nagelnieuwe composities. Zodat Omrop Fryslân het duel met vooral Q-Music voortzet met, zoals dat in radiotermen heet, 'een opgefriste zendervormgeving'.

Die operatie is niet zonder gevaren. Vernieuwen moet immers geen vervreemden worden. Uitgerekend Veronica liet het melodietje waar dit verhaal mee begint ('Dit is Veeeronicááá!') enige tijd los, met als gevolg dat luisteraars min of meer de weg kwijt waren. Inmiddels is het bekende muzikale lijntje weer terug in het jinglepakket van de zender. Albers: "Of neem de Top 40, die uitgezonden wordt door 538. Toen we daar jingles voor gingen maken was de primaire opdracht om de spectaculaire hitparadesound te combineren met de eigentijdse waarden van 538. Het blijft de Top 40, toch een instituut."

"De grootste fout die je bij jingles kunt maken", zegt ook Lex Harding, "is als de herkenbaarheid verloren gaat. Natuurlijk moet je zo nu en dan verfrissen, maar dat melodietje, dat herkenbare lijntje, moet je nooit loslaten."

192 museum, nijkerk

Het 192 Museum in Nijkerk biedt een overzicht van de geschiedenis van Radio Veronica, van de beginjaren tot het einde in 1974. Ook de andere zeezenders, zoals Radio Noordzee, Caroline, Londen en Mi Amigo komen aan bod. In de expositieruimtes zullen onder meer delen van oude radioprogramma's, tunes en jingles te horen zijn. Open voor publiek vanaf 2 september iedere vrijdag en zaterdag van 11:00 - 17:00 uur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden