Jij moet de sterkste zijn in de executiekamer

Het succes van 'Stoner' inspireerde het Letterenfonds tot Schwobfest. Tweemaal per jaar buigen leesclubs zich over vergeten titels die een nieuw podium verdienen. Het Zomer Schwobfest ('Schwob': zie blz. 27) vindt morgen plaats in Utrecht en 4 september in Groningen en Maastricht. Trouw recenseert vier van de onlangs verschenen Schwob-titels.

Louisiana, jaren veertig. Bij een ruzie in een drankwinkel schiet de blanke eigenaar twee zwarte overvallers neer. Zelf wordt hij ook doodgeschoten. De enige overlevende van het bloedbad is Jefferson, een tiener die op het verkeerde moment op de verkeerde plaats lijkt. De jongen is net als de overvallers Afro-Amerikaans en heeft in de rechtszaal geen enkele kans. Hij krijgt weliswaar een advocaat, maar met zo'n verdediger heb je geen aanklager meer nodig: de jongen is onschuldig, betoogt de advocaat, want hij heeft geen hersens, hij is geen man, 'je kunt net zo goed een varken op de elektrische stoel zetten als dit'.

Zo begint het nu voor het eerst in het Nederlands vertaalde 'Een les voor het sterven' (1996) van Ernest J. Gaines.

Zoals praktisch alle boeken van Gaines (1933) speelt het verhaal zich af in de fictieve stad Bayonne, waar de gekleurde bevolking de segregatie eerder als een vanzelfsprekendheid lijkt te beschouwen dan als een schrijnend onrecht. Uitzicht op verandering is er toch niet. Maar door de mensonterende woorden van de verdediger knapt er iets, althans bij Jeffersons peetmoeder. Dat haar petekind op de elektrische stoel zal eindigen is onvermijdelijk, maar hij mag niet sterven als varken. Ze wil dat de zwarte schoolmeester Grant Wiggins de jongen op death row bezoekt om met hem te praten, hij moet de jongen leren hoe hij als man kan sterven, waardig, trots. Onder druk zegt Grant dit toe. Hij heeft geheel geen trek in het klusje, maar weigeren is onmogelijk. Hij zit zelf gevangen in het zwarte, matriarchale milieu.

Erg veel vorderingen maakt Grant niet. Jefferson zegt niets, eet niet en blijft maar herhalen dat hij een varken is. Iedere keer gaat Grant met lood in zijn schoenen op bezoek in diens cel. Maar dan verandert er iets - dankzij een radio en een opschrijfboekje. Voor het eerst maakt Grant werkelijk contact met de jongen, en hij ervaart dat als een moment van groot geluk en grote betekenis. Zelf is hij als leraar een schakeltje in een maatschappij waarin de blanken de dienst uitmaken, en dat is de reden waarom hij zijn beroep haat.

"Ik heb altijd gedaan wat ze van me wilden, lesgeven in lezen, schrijven, en rekenen. Verder niets. 'Leer die negers hun naam te schrijven en op hun vingers te tellen.' En ik heb het gedaan."

Hij laat zien dat Jefferson op weg naar zijn executie de zwarte bevolking iets kan leren wat niemand anders kan: dat zij waardigheid bezitten, liefhebben en zorg dragen voor elkaar. Wat hij daarvoor moet doen is niet eenvoudig: hij zal rechtop moeten lopen en de sterkste man zijn in de volle executiekamer.

Met vaste hand en in een haast kinderlijk eenvoudige stijl voert Gaines de lezer naar het aangrijpende einde. Natuurlijk heeft hij een boodschap, maar zijn toon is nooit belerend of drammerig, en juist daardoor komt de les hard aan. 'Een les voor het sterven' zou verplicht leesvoer moeten zijn op scholen.

Voor iedereen eigenlijk.

Ernest J. Gaines: Een les voor het sterven Vert.

Samuel Vriezen.

Bananafish;

302 blz. euro 18

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden