EU-lobby

'Jij kunt dingen zeggen die niemand kan zeggen'

Wytze Russchen:
Wytze Russchen: "Ik kan niet tegen conflicten. Vrede tussen Israël en Palestina zou de mooiste klus zijn ooit. Ook dat is oplosbaar, denk ik dan."Beeld Sander de Wilde

De bekendste Nederlandse lobbyist in Brussel houdt ermee op. Gezondheidsproblemen dwingen Wytze Russchen (46) tot een rustigere levensstijl, maar er zijn nog talloze andere redenen. 'Na die inbraak dacht ik: het is niet leuk meer.'

We zitten aan het raam van ons beider favoriete restaurant aan de Brusselse vismarkt. Wytze Russchen kijkt tijdens dit lunchinterview vaak naar buiten. Het lijkt of de woorden die hij zoekt, verborgen liggen onder de kasseien van de Baksteenkaai. Het zou ook kunnen dat hij soms even moet wegkijken van zijn eigen emoties die geregeld opspelen, boven zijn vissoep en daaropvolgende 'sole meunière' (zeetong).

Russchen stopt ermee, met lobbyen in Brussel.

Hij is trots op zijn reputatie als dé Nederlandse toplobbyist in het EU-zenuwcentrum. Maar geeft ook toe: soms ging het zijn klanten om zijn naam, minder om de inhoud. "Als klanten mij belden, hoefden we het nooit over de prijs te hebben. Men had al besloten: ze wilden Wytze. Ik heb klanten gehad die per maand bijna 2000 euro betaalden voor een rapport waarvan ik wist dat ze het niet lazen. Maar ze konden wel zeggen: onze man in Brussel is Wytze."

Russchen beleefde vorig jaar zomer een hoogtepunt toen hij werd geridderd in de Orde van Oranje-Nassau. Hij draagt het lintje niet elke dag, maar vandaag wel. "Eigenlijk mag het niet zonder stropdas. Maar vanwege mijn ziekte van Parkinson lukt het me niet altijd om een stropdas te strikken."

Gezondheidsproblemen zijn de hoofdargumenten om te stoppen met zijn lobbyactiviteiten in Brussel, die een aanvang namen toen zijn gehoopte politieke carrière in de kiem werd gesmoord. Twee keer achtereen, in 1999 en in 2004, deed hij namens de VVD een gooi naar een zetel in het Europees Parlement. Beide keren mislukte dat omdat hij naar eigen zeggen op een onverkiesbare plaats was gezet.

Voor het eerst noemt hij de naam van de boosdoener in het toenmalige VVD-hoofdbestuur. "Dat het uiteindelijk maar één persoon is hè? Het was Mark Harbers (Tweede Kamerlid sinds 2009, red.). Ik heb het waarom nooit exact kunnen terughalen. Ik noem het maar een nichtenstreek. Hij bevoordeelde een andere vriend, ook een homo. Een hooggeplaatste VVD'er bevestigde later: je bent genaaid door Harbers. Uit die klap is mijn lobbyleven ontstaan."

Gevraagd om een reactie op Russchens aantijging, stelt Harbers: "Het is totale onzin. Voor de lijst van 2004 hebben we als hoofdbestuur bewust en unaniem gekozen voor minder conventionele kandidaten. Zoals toen Jeanine Hennis, die op plaats twee werd voorgesteld. Ook Russchen werd door het bestuur goed gekwalificeerd geacht, maar er waren meer goede kandidaten. In de ledenstemming is hij uiteindelijk nog twee plaatsen gedaald. Als Russchen me er ooit nog naar zou hebben gevraagd, had ik hem dit rustig uitgelegd."

Wytze Russchen

Geboren op 22 december 1970 in Drachten. Studie: Internationale organisaties (specialisatie: Europese integratie), Rijksuniversiteit Groningen.

1996-1999 Politiek adviseur Europarlementariër Willy De Clercq.

1999 en 2004 Kandidaat-Europarlementariër VVD, met als slogans ‘Fries en Fris ertegenaan’ (‘99) en ‘De Russchen komen!’ (‘04). Niet verkozen.

2005-2014 Directeur-eigenaar Russchen Consultants in Brussel. Na overname daarvan door Dr2 Consultants (voorheen Dröge & Van Drimmelen) nog een jaar lang ‘senior partner’.

2005-2012 Conferentiedirecteur jaarlijkse European Business Summit. In die jaren tevens initiatiefnemer van onder meer Crazy Orange, Dutch Network Brussels (clubs voor Nederlanders in Brussel) en Politiek Café Brussel (debat- en netwerkbijeenkomsten).

2015-heden Speech-manager voor oud-Eurocommissaris Neelie Kroes.

2014 Boek ‘Het Oliemannetje’ verschijnt, onlangs kwam Engelse vertaling uit (‘The Fixer’).

2015 Nieuwe bundel: ‘#Post uit Brussel’.

2016-heden Mede-oprichter en coach van InZentive in Barcelona (themareizen en teambuilding, inzentiveinbarcelona.com).

Binnenwipper

Hoe dan ook: Russchens lobbybedrijf werd een groot succes. "Ik deed wat bijna niemand deed. Een evenementenbureau heeft geen verstand van lobbyen en een lobbybedrijf niet van evenementen. Daar zat mijn niche. Ik deed de PR-kant van de PA (public affairs, de chiquere benaming van lobbywerk, red.)."

Zo werd Russchen de 'binnenwipper', het 'oliemannetje', makelaar in contacten, directeur van grote evenementen zoals de jaarlijkse European Business Summit.

"Ik ben een ijsbreker. Dat ben ik op feesten en partijen, en op begrafenissen. Ik kan niet tegen conflicten en problemen. Vrede tussen Israël en Palestina zou de mooiste klus zijn ooit. Ook dat is oplosbaar, denk ik dan. Het is veel psychologie en bonhomie. Iemand zei een keer: 'Jij kunt dingen zeggen die niemand kan zeggen, maar als jij het zegt, vinden ze het leuk. Als iemand anders het zegt, denken ze: wat een lul is dat. Jij kunt dat, je komt ermee weg.'"

In 2014 verscheen 'Het oliemannetje', een bij vlagen hilarisch boek vol relativerende zelfkritiek en smakelijke anekdotes, zoals over die keer dat hij probeert in te parkeren aan de rand van een Brussels caféterras vol joelende Nederlanders en van de zenuwen bovenop de geparkeerde auto voor hem knalt. Het blijkt de bolide van prins Constantijn.

Wytze Russchen Beeld Sander de Wilde
Wytze RusschenBeeld Sander de Wilde

Russchen schreef het boek vanwege zijn Parkinson-ziekte met één vinger op de iPad. Mede daardoor zijn de hoofdstukjes en zinnen van een verademende beknoptheid.

Hoe luchtig ook, het boek is belangrijk geweest voor Russchen. "Het heeft me rust gegeven. Ik had een grote bewijsdrang, ik was dat Friese jongetje dat nooit serieus werd genomen. Ik was én homo én een nakomertje én VVD'er. Alles was tegen mij, ik moest altijd die stap extra zetten om te bewijzen dat ik bestond. Met dat boek was het klaar."

'Het oliemannetje' is heerlijk leesvoer, daar niet van, maar toch knaagt er iets. Is dit het nou, lobbyen in Brussel? Valt daar echt niets meer over te vertellen dan eten, veel drinken, grote evenementen en uitzinnige Oranje EK- of WK-voetbalavonden? Waar zijn de verhalen uit de achterkamertjes waar de grote deals worden beklonken?

"Het boek gaat in ieder geval over de helft van mijn werk, de helft die zichtbaar mocht zijn. De andere helft is ook niet zo interessant, hè? Veel bellen en mailen. 'Ik heb vandaag tien keer met kabinetten gebeld', dat is geen verhaal. Je gaat voor de deur liggen en zorgen dat mensen iets gaan vinden waarvan je hoopt dat ze het gaan vinden, totdat ze het gaan vinden."

Succes

Dus komen we te praten over wat hij ervaart als zijn grootste, inhoudelijke lobbysucces, het verhaal dat het boek niet heeft kunnen halen. Dit is een afscheidsinterview, ten slotte.

"Ik ben er nog steeds trots op, ik voel het elke keer als ik erlangs rij, omdat het zo concreet is: Nyrstar in Budel, de grootste zinksmelter ter wereld. Nyrstar had een probleem bij de introductie van de handel in CO2-emissies. Ongeveer de helft van de productiekosten gaat naar energie. Als je de regels van die emissiehandel een-op-een zou toepassen op zink, kun je wel sluiten. Dan gaat de productie gewoon naar China.

"De opdracht was: zorg ervoor dat we blijven. Dus moesten we een uitzondering zien te bevechten voor zink. De meeste mensen begrepen het ook wel als je kans kreeg om het uit te leggen, al ijsbrekende, deuropenende en binnenwippende. Zelfs GroenLinks begreep het. Toen hebben we via Brussel en Den Haag inderdaad die uitzondering gekregen. Dat scheelde Nyrstar miljoenen euro's per jaar, het verschil tussen dicht gaan en open blijven.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Wytze Russchen Beeld Sander de Wilde
Wytze RusschenBeeld Sander de Wilde

"Het was een mooie lobby want alles zat erin. Bij de invoering van die emissiehandel in Europa moest iedereen zich pragmatisch opstellen, en het milieubelang verenigen met het belang van de bv Nederland. Die brug tussen economie en ecologie werkte."

Lobbyen geldt doorgaans als een vies woord. "Als je zegt dat je lobbyist bent in Brussel, kun je beter zeggen dat je net uit de gevangenis komt. Onterecht, want het is een belangrijke ondersteunende democratische activiteit. Een groot cliché is dat de lobby vooral wordt gevoerd door grote bedrijven, ten koste van de burgers en de maatschappij. Het is precies andersom. Het bedrijfsleven is veel minder effectief in belangenbehartiging dan bijvoorbeeld ngo's, milieuverenigingen en consumentenorganisaties. In bijna alle grote dossiers die ik heb mogen volgen, heeft het bedrijfsleven verloren: de tabaksrichtijn, de dienstenrichtlijn, Acta (anti-namaak-handelsverdrag, red.).

"Het Europees Parlement zorgt daarnaast meestal voor een verslechtering van voorstellen. Ik ben dan wel democraat, maar we zitten met een parlement dat - ik kijk even naar je bandrecorder - incapabel is. Als je het morgen afschaft, zou niemand er wakker van liggen, spijtig genoeg. Het is een monstrum. Ik kan het nu wel zeggen."

Inbraak

We zitten al aan de koffie als het grootste verhaal loskomt bij Russchen, gevraagd naar de minder succesvolle episodes uit zijn lobbyleven. Nog nadrukkelijker dan in de voorbije anderhalf uur wendt hij zijn blik af naar het raam, de klinkers uit de straat starend.

"Het was in 2011. Ik werd gebeld, kan niet in de krant zetten door wie. Het was iemand die met mij een vorkje wilde prikken. Het ging over een van mijn klanten. Maar in de vertrouwensrelatie die ik met mijn klanten heb, praat ik daar niet over met anderen, daar zijn duidelijke afspraken over. Voor zover ik al iets van dat bedrijf wist. Het enige wat ik deed, was een paar afspraken maken voor de president van het bewuste bedrijf als hij naar Brussel kwam. Dat heb ik duidelijk uitgelegd. Maar daarmee namen ze geen genoegen, het kwam nog tot een tweede en een derde ontmoeting. Maar ik gaf geen informatie, die hád ik dus niet eens.

"Twee weken na de laatste nee kom ik thuis, ik weet het nog goed, het was 26 september 2011. Ik denk: mijn partner heeft het raam open laten staan, wat waait het hier binnen. Maar het was niet alleen het raam, alles lag met kozijnen en al op mijn eetkamertafel. Ik woon zes hoog, in een beveiligd penthouse. Het is vrijwel onmogelijk via dat raam naar binnen te komen, dan moet je bijna een helikopter hebben.

"Binnen was het een grote chaos. Je denkt meteen aan roof, maar mijn iPad lag nog op m'n bed en m'n stereo stond er nog. Hoe komen ze hier? Via het dak? Nogal omslachtig, op een maandagmiddag. Dat zijn geen gewone dieven, dit vergt een enorme voorbereiding. Het was een militaire operatie. Geen vingerafdrukken, niks.

"Ik dacht: er is een verband met die eerdere gesprekken. Mijn harddisk bleek onklaar te zijn gemaakt, dat was al genoeg indicatie. Mijn partner en ik hebben minstens een half jaar niet goed geslapen. Ik voelde me vooral schuldig naar hem toe. Dat hij door mijn werk slecht sliep. Toen dacht ik: het is niet leuk meer. Vervolgens is er nog een soort debriefingsgesprek geweest met diegenen van de eerdere drie gesprekken, waarin ze zeiden: 'bedankt, we hebben je niet meer nodig'.

"Ik heb wel vermoedens wie erachter zit, maar geen bewijzen. Misschien kunnen we het hebben over 'een inlichtingendienst in een Europees land'. Ik heb dit ook nooit aan iemand verteld. Je ziet mijn emotie nu, ik voel het weer helemaal terugkomen. Het erge is dat je niks kunt doen. Je kunt niemand aanklagen, nergens een klacht indienen. Natuurlijk heb ik aangifte gedaan. Maar tegen wie? Tegen wat? Je hebt niks."

Wytze Russchen Beeld Sander de Wilde
Wytze RusschenBeeld Sander de Wilde

Kinnesinne

Russchen ziet uit naar zijn nieuwe activiteiten in Barcelona, waar hij al een paar jaar een tweede onderkomen heeft. Daar gaat hij, ver weg van de Brusselse drukte, trainingen geven aan gestresste managers. "De hoofdredactie van Trouw is ook welkom", lacht hij.

De kinnesinne in het lobbywereldje is reden nummer honderd om ermee op te houden. "Zoals mijn voormalige baas en leermeester wijlen Willy De Clercq zei (Belgisch oud-politicus, oud-Eurocommissaris en oud-Europarlementariër, red.): 'Buiten mijn eigen partij heb ik geen vijanden.' Dat is bij de lobby ook zo. Niet iedereen vond het prettig dat ik op zeker moment een merk was geworden, dat mensen me leuk vonden. Dat is afgunst. Ik ben gelukkig steeds gegroeid door mijn werk goed te doen, niet door juridisch geflikflak of valse spelletjes.

"Ik ben er een beetje overheen gegroeid, vooral dankzij mijn boek. Andere mensen zeggen: 'Wytze, mensen die jou graag mogen, mogen je nu nog meer. Mensen die een hekel aan je hebben, kunnen het niet meer zeggen.' Zo voelt het ook. Het is klaar, ik ben weg. Inbreken heeft geen zin meer."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden