Jihadisten rekruteren criminelen

De relatie tussen crimineel gedrag en terrorisme bestaat. Maar een gedetineerde crimineel radicaliseert niet zomaar uit spirituele overwegingen. Die wordt gelokt.

De idealisten leveren de doelen, de veteranen onder de jihadisten de strategie en de criminelen zorgen voor de uitvoering. Zo schetst terrorisme-expert Mark Dechesne de werkverhouding binnen het gewelddadig jihadisme. Veel van de aanslagplegers die vorige week dinsdag in Brussel hun verwoestende werk deden, hebben een criminele achtergrond. Maar dat wil zeker niet zeggen dat het jihadisme een opstapje of loopbaan is voor criminele jongeren.

Uit onderzoek dat in 2010 in opdracht van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid is gedaan door onder andere sociaal psycholoog Dechesne, blijkt dat criminelen een "goede baan en zorg voor de familie aantrekkelijker vinden dan een plek in een gewelddadig radicale organisatie". Voor de wetenschapper, verbonden aan het Centrum voor terrorisme en contraterrorisme, is die conclusie nog altijd van kracht. Blijft over dat er wel een sterke relatie is tussen criminelen en gewelddadige jihadisten.

Dechesne: "Die relatie is complex. Ze hebben soms dezelfde psychologische kenmerken, functioneren onder dezelfde omstandigheden. Het gaat om het zoeken van avontuur of een stoornis van de impulscontrole. Dan heb je het over de neiging geweld te gebruiken. En of je dat gedrag vertoont in het criminele circuit of bij terroristische organisaties maakt niet uit.

"Voor het gewelddadig jihadisme zijn criminelen interessant omdat je capaciteiten binnenhaalt die je kunt gebruiken. Denk aan handelingen als doden, het gebruik van wapens, maar ook het vinden van smokkelroutes en het vervalsen van documenten."

Omgekeerd zijn er ook redenen voor criminelen om uiteindelijk hun toevlucht te zoeken bij terroristische organisaties. Maar volgens Dechesne is er geen grote beweging van criminaliteit naar gewelddadig jihadisme. "Zeker in verhouding tot criminaliteit onder jonge moslims is het verwonderlijk dat zij niet veel vaker opduiken als terrorist. Criminaliteit gaat onder Marokkaanse jongeren richting de 50 procent. We zitten nu met een groep van tussen de 200 en 250 Syrië-gangers in Nederland. Tel uit, dat is nogal een groot verschil met de omvang van de groep criminelen."

Uit Dechesne's onderzoek blijkt dat de crimineel niet naar de jihadist wordt gedreven, maar wordt gehaald. Een gedetineerde crimineel ontwikkelt zich in de gevangenis niet tot jihadist uit fysieke of psychologische nood, hij wordt gerekruteerd. "Dat is voor mij het belangrijkste inzicht. In veel literatuur wordt gezegd dat criminelen in de gevangenis terechtkomen en vervolgens uit spirituele overweging bij een terroristische organisatie gaan. Maar waarom zijn er dan niet meer terroristen? Het is ook logisch, want voor een terroristische organisatie is het heel onaantrekkelijk om iedereen maar aan te nemen. Je moet voorzichtig zijn wie je vertrouwt. En bij een crimineel met geestelijke nood is het maar de vraag of die iets voor de terroristische organisatie kan betekenen. Het gaat tenslotte om het halen van je strategische doelen."

Ontmoetingsplekken

De druk om vooral te kijken naar de criminele achtergrond van aanslagplegers is na de aanslagen in Brussel sterk toegenomen. Op het eerste oog begrijpelijk.

Dechesne: "Het is een beetje een kwestie van statistiek. Het aantal leden van een terroristische organisatie met een crimineel verleden is heel erg groot, maar het aantal criminelen dat zich aansluit bij een terroristische organisatie is heel erg laag. Van de mensen die bij een terroristische organisatie zitten heeft ongeveer vijftig procent een criminele achtergrond. Het aantal criminelen dat zich aansluit bij een terroristische organisatie is echter hooguit een procent, of zelfs minder. Je moet niet kijken naar de persoon, de crimineel, maar naar de mensen die hem, in de gevangenis of in de omgeving daarvan, proberen te rekruteren. Van groot belang bij de terrorismebestrijding is dat we de controle houden over de ontmoetingsplekken van criminelen en jihadisten."

Het is om die reden dat nu terreurverdachten worden gescheiden van gewone criminelen. En dat is geen maatregel zonder discussie. Vooral advocaten van terreurverdachten hekelen die scheiding. En wijzen erop dat hun cliënten niet veel beter worden van die behandeling.

"De maatregel voorkomt dat terroristen criminelen rekruteren. Wat je er tegen kunt hebben, is dat terroristen of verdachten van terrorisme alleen maar met elkaar in contact blijven en dat zij verder radicaliseren. Dat is een heel lastig vraagstuk. De oplossing is een tussensituatie. Die jihadisten zouden met anderen in contact kunnen komen maar dan op beperkte schaal. Afzonderen zoals nu gebeurt, kan ook de haat voeden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden