Jezus uit de hemel geplukt

JEAN JACQUES SUURMOND

Geen betere plek om 65 te worden dan Florence. De vijfhonderd jaar oude David van Michelangelo vraagt wat ik zo jong kom doen. En het standbeeld van Dante kijkt mij aan alsof ik een groentje ben op de spirituele weg die hij bezingt. Waarvan acte.

Op onze route, besproeid door koffie en vino, valt het mij op dat bijna alle kunst in Florence van die spirituele weg getuigt. In de oudste kerken schittert Christus nog in byzantijnse glorie hoog in de apsis. Een hemelse 'triomfator', waarmee machtsbeluste keizers, pausen en handelslieden wat graag wilden netwerken.

Vanaf de dertiende eeuw komt echter de gekruisigde Jezus centraal te staan. Oorzaak waren de Franciscanen die, begaan met de armen, zijn menselijkheid benadrukten. Ze plukten hem als het ware uit de hemel en zetten hem terug op aarde, midden onder de mensen. En dan gebeurt er wat.

Deze wending is de bron geworden van de rinascità (wedergeboorte) van onze cultuur. Uit het accent op het concrete menselijke bestaan ontstond een eeuw later de Renaissance. Als een rijzende pizza leidde die, door Reformatie en Verlichting heen, tot toenemende individualisering, democratische bewustwording, respect voor mensenrechten en ontwikkeling van de kunsten en wetenschappen.

De Renaissance was dus niet allereerst een herontdekking van de klassieke oudheid of verzet tegen de kerkelijke macht. Ten diepste gaat het om een spirituele wending. Christus troont niet alleen in de hemel, maar ontmoet ons in het alledaagse leven - dat daarmee een nieuwe waarde en glans krijgt.

Hierdoor werd de Bijbel minder als historisch boek gelezen en meer zoals ik hem nog steeds lees: als een spiegel van je eigen bestaan. Elk mens is Adam of Eva die zich door begeerte laat meeslepen en de nabijheid van God verliest. Elk mens wordt 'gekruisigd' in ervaringen van leed en vijandschap en 'staat op' door heling en verzoening. Elk mens wordt nu al geoordeeld, doordat in zijn leven het kaf van het koren wordt gescheiden.

Overal in Florence zag ik hoe de schilders van de Renaissance dit verkondigen. Ze beelden bijvoorbeeld Maria af omringd door de heuvels en cipressen van Toscane. En Jezus trekt op naar een Jeruzalem dat eruit ziet als een middeleeuwse Italiaanse stad.

In ons land vandaag zouden ze Maria schilderen in een Vinex-wijk, staande naast haar fiets met kinderzitje, en Jezus rijdend langs de kassen van het Westland naar Den Haag.

Toen we de franciscanenkerk Santa Croce binnenstapten, op weg naar de grote crucifix van Cimabue, giechelde een schoolklas langs de graven van de vaders van onze moderne beschaving. Hier liggen de dichter Dante (symbolisch), de historicus Bruni, de kunstenaar Michelangelo, de politieke denker Machiavelli, de architect Vasari, de wetenschapper Galilei en componist Rossini.

In het bijbehorende museum is een monument voor de hier geboren Florence Nightingale, pionier van de verzorgingsstaat. Een echt Renaissancemens. Ze vond 'het mishandelen van een ziek kind of zwakzinnige vrouw hetzelfde als godslastering'. Waarom? Omdat Christus niet alleen in de hemel triomfeert, maar in elk mens rondwandelt - van de sloppenbuurten in haar tijd tot de Vinex-wijken en kassen van het Westland vandaag.

En ik? Leeft hij ook in mij, een man die bejaardenkorting op de bus dreigt te krijgen?

Terug in onze hotelkamer, wordt niet zoals gewoonlijk water maar champagne bezorgd. Omdat ik jarig ben. Voorwaar, ik heb water in wijn veranderd, zeg ik.

Mijn vrouw zit op bed, omringd door kussens als de heuvels van Toscane.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden