Jezus staat centraal, niet de paashaas

Bij gebrek aan katholieke scholen met een ’wezenlijk christelijke’ identiteit, week het katholieke gezin Van den Oever uit naar de gereformeerd vrijgemaakte De Halm in Almkerk. 'Als ik rond Pasen langs een katholieke school rijd, zie ik de paashazen op de ramen staan. Op onze school staat Jezus centraal.'

Maandagochtend tegen 9 uur. Er klinkt een bel, de school begint. Ouders zijn er nauwelijks te bekennen, kinderen spelen nog op het plein. De Halm in Almkerk is een streekschool. De meeste kinderen komen van buiten het dorp, met bus of taxi. Tegen vieren zijn ze weer thuis. De katholieke Laura (11), Julia (10) en Bram (4) uit Oosterhout zijn om half negen thuis opgehaald met de bus, 17 kilometer verderop.

Hun ouders Henk (36) en Marie-Yvonne (35) van den Oever kozen bewust voor De Halm, ondanks de afstand. De reden wordt meteen zichtbaar in het eerste half uur van elke schoolweek. Dan is de weekopening, met een preekje, een lied, een gebed.

Om 9 uur verzamelen de 116 basisschoolleerlingen zich op de grond van de aula, groep acht mag op de stoelen zitten. Het gaat vandaag over vergeven. De kinderen zittend opvallend stil, ontspannen. Blijkbaar gewend om langere tijd te luisteren. De enkeling die het waagt zich om te draaien, krijgt dat meteen te horen van juf Lilian de Ruiter.

„Wie vindt het moeilijk om sorry te zeggen?” vraagt juf De Ruiter. Hier en daar gaan handen omhoog. „Toch vraagt Jezus ons zeven maal zeventig maal te vergeven. Moeilijk hè?” Ze vertelt een gelijkenis in de Bijbel waarin iemand de gevangenis ingaat omdat hij een ander geen geldschuld wilde kwijtschelden. Dat terwijl de koning hém net een veel grotere geldschuld heeft kwijtgescholden. Die koning is natuurlijk Jezus, dat wisten de kinderen al. „Zullen wij deze week proberen om het goed te maken na een ruzie, geduldig te zijn? Omdat Jezus dat ook bij ons doet?” De kinderen knikken.

Ze zingen een liedje van het evangelische duo Elly en Rikkert. Dan wordt er gebeden en gedankt voor dat wat de leerlingen gretig aandragen. Juf De Ruiter dankt voor een jarige opa en voor een nieuw neefje. Ze bidt voor een moeder ’die heel erg hoofdpijn heeft’, voor de familie van een overleden opa en voor een zere knie.

De kinderen Van den Oever bidden mee. Handen samen, ogen dicht. Een kruisje slaan ze niet. Niet dat het niet mag van de school, maar omdat hun gebed niet minder geldig is als ze het kruisteken achterwege laten, legt moeder Marie-Yvonne uit.

Na een vergeefse zoektocht naar een basisschool met een ’wezenlijk christelijke’ identiteit, kwamen Henk en Marie-Yvonne drie jaar geleden uit bij deze orthodox-protestantse school. Een ’ontroerende’ ontmoeting. Hoewel ze zelf nooit protestants zouden worden, heeft De Halm opvallend veel raakpunten met hun geloofsovertuiging.

Marie-Yvonne: „We zijn in de eerste plaats christen. Dat is iemand die zich laat inspireren door Christus. En hier staat Christus centraal. Op de huidige katholieke scholen niet. Ze hebben Jezus eruit gedonderd, de persoonlijke ervaring met Jezus losgelaten en het omhulsel behouden. Hun identiteit bestaat uit een vaag aftreksel van symbolische dingen. Sfeer, kaarsjes, gewijd water. Als ik rond Pasen langs een katholieke school rijd, zie ik de paashazen op de ramen staan. Zo teleurstellend. Het gaat katholieke scholen alleen om het blad van de boom van het christelijk geloof, ons gaat het om de hele boom.”

Henk vertelt dat de kinderen hiervoor op een protestants-christelijke school zaten. „Daar had ik altijd een unheimisch gevoel over.” Marie Yvonne knikt: „Als onze kinderen over het geloof praatten, werden ze uitgelachen. Docenten hoefden daar geen christen te zijn, alleen het geloof te ondersteunen. Hoe moet je dan het geloof doorgeven? Voor de docenten op De Halm is hun vak een roeping. Zij willen de kinderen tot eer van God opvoeden, eruit halen wat erin zit.”

Het is niet alleen de identiteit die Henk en Marie-Yvonne aanspreekt, ook de uitwerking daarvan. Dat het goed omgaan met elkaar niet bij een goed voornemen blijft, blijkt uit het verhaal van hun dochter Laura uit groep acht. „Op de vorige school was veel ruzie en werd er veel gepest. Dat voelde niet fijn, ik was vaak moe. Hier op De Halm zit ik lekker in mijn vel. Ruzie wordt meteen en streng aangepakt, goed uitgepraat.”

De gevolgen zijn duidelijk. Laura, die op de vorige school niet goed kon leren vanwege de conflicten, mag straks naar het gymnasium.

Basisschooldirecteur Noordman was wel verbaasd toen hij hoorde dat een katholiek gezin zich wilde aanmelden. Dat was nog nooit voorgekomen. „Er zijn natuurlijk grote verschillen tussen katholieken en vrijgemaakten”, zegt Noordman. „Katholieken hebben de Mariaverering, slaan een kruisje en vieren carnaval. De reformatie (periode in de 16de eeuw waarin protestanten zich afscheidden van de roomskatholieken, red.) was een reactie van Luther en Calvijn op de wantoestanden in de rk kerk. In de Heidelbergse catechismus, die hier op school wordt behandeld, wordt de paapse mis nog vervloekte afgoderij genoemd.”

De verschillen werden openlijk besproken in een aantal toelatingsgesprekken, tot en met het bestuur aan toe. Dat De Halm krimpt in leerlingenaantal en in die zin elke leerling kan gebruiken, had geen invloed, zegt Noordman. „Onze school wil leven vanuit het verlossingswerk van Jezus Christus en verbindt daar praktische consequenties aan. Dat vragen we van al onze leerlingen en docenten. Als je het toelatingsbeleid gaat verbreden, kan de secularisatie toeslaan, dreigt wereldgelijkvormigheid en verlies van je identiteit. Dat is met veel katholieke en protestantse scholen gebeurd.”

De overeenkomsten met de familie Van den Oever bleken verrassend groot, vertelt Noordman. „Ze hebben hetzelfde doel als wij, ik zie hen als evangelisch katholiek.”

Na het fiat van het bestuur was de familie welkom op school; de ouders mogen geen bestuurslid worden.

De directeur schreef alle ouders een brief over deze bijzondere beslissing en riep op om het gezin warm en open te ontvangen.

Noordman: „Natuurlijk waren sommige gezinnen sceptisch. ’Gaan onze kinderen dan ook een kruisje slaan?’ Dat kwam vooral door onbekendheid, ik hoor er niemand meer over.”

Inmiddels zit er een tweede katholiek gezin op school. De gezinnen hebben Noordman verrijkt. „Zij praten zo vanuit hun hart over hun geloof, daar kunnen sommige ouders nog een voorbeeld aan nemen. En je moet ineens gaan nadenken over geloofszaken die vanzelfsprekend voor je waren. Dat hoor ik ook terug van leerkrachten. Je praat toch anders over de rk kerk tijdens kerkgeschiedenis als je als juf een mis hebt bijgewoond en hebt gezien hoe oprecht de eucharistie daar gevierd wordt.”

De katholieke Julia uit groep zes voelt zich daardoor geaccepteerd, niet anders dan anderen. „Bij kerkgeschiedenis mag ik vaak iets vertellen over onze kerk. Als ik zeg dat we elke zondag de eucharistie vieren, vragen ze: ’Echt?’ Dan zeg ik dat ik dat vreugdevol en mooi vind en het jammer vind dat zij maar een paar keer in het jaar avondmaal vieren.”

Henk en Marie-Yvonne hadden ervan gehoord dat de vrijgemaakten –jaren geleden althans– hun leer als de enige ware verkondigden en neigden naar isolatie. Maar van bekeringsdrang of ’loopgravenhouding’ hebben zij niets gemerkt. De school staat open naar de maatschappij, vinden zij, getuige museabezoeken en lessen over andere religies. Hun kinderen leren door deze streekschool juist verder kijken dan hun geloof en dorp.

Wat zij niet hadden verwacht, is dat deze schoolervaring hun katholieke identiteit heeft versterkt. Marie-Yvonne: „Dat je onder woorden moet brengen waar je voor staat, maakte me meer bewust van de rijkdom van het katholicisme. Ik ben dankbaar voor de symbolen die we gebruiken. De eucharistie, de veertigdagentijd, het aansteken van een kaars bij een gebed, het sacrament van boete en verzoening. Het zijn verschillen, maar wij kiezen ervoor om ons te richten op de overeenkomsten. We zien elkaar allemaal als kinderen van God. Ook zij bidden om leiding van de Heilige Geest en die leidt tot eenheid. Daar geloof ik in en ontroert mij ten diepste.”

Dan is het tijd voor Marie-Yvonne om te assisteren bij het niveaulezen in groep 4. Morgen komt een klasgenoot logeren op de Sint Paulusabdij waar het gezin woont. Marie-Yvonne en Henk werken daar samen met de oecumenische leefgemeenschap Chemin Neuf.

„Klasgenootjes zijn heel nieuwsgierig naar ons leven. En je kunt in de abdij leuke kinderfeestjes geven. Laatst hadden we een ridderfeestje voor Bram. Dat maak je als kind niet vaak mee.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden