Jezus in witte jeans

reportage | Protestantse kerkgangers die een paasspel instuderen: een nieuwe trend met oude papieren. In Eerbeek is Pasen zeker zo belangrijk als Kerst.

Op het podium van de protestantse Kruiskerk in het Gelderse dorp Eerbeek voeren twee acteurs een dialoog. "Jezus leert ons hoe je vrij kunt zijn, als je je medemens lief hebt", zegt de een. Hij speelt de discipel Petrus. "Wat is dat voor soft gedoe?" vraagt de andere acteur, die een soldaat speelt. "Wapens, daar bereik je wat mee!" In dit paasspel heeft Jezus wel een rol, maar niet de hoofdrol. Die is weggelegd voor soldaat Gaius, gespeeld door gemeentelid Jelte Rintjema. Het verhaal wordt verteld door de ogen van de Romeinse soldaat die de wacht houdt bij het kruis. Hij maakt een emotionele verandering door. Hij ziet wat er met Jezus gebeurt: hoe de mensen hem als een held onthalen in Jeruzalem, tot zijn vernederende dood aan het kruis. Waar de soldaat eerst afwijzend tegenover Jezus staat, begint hij naarmate het verhaal vordert steeds meer sympathie voor hem te koesteren. "Het thema van het lijdensverhaal is actueel en universeel", zegt Peter Wilbrink, de regisseur van het paasspel. "Het gaat over degene die eraan onderdoor gaat, omdat de machthebbers anders bepalen."

De kerkgangers in Eerbeek studeren dit jaar voor de tweede keer een paasspel in. En ze zijn niet de enigen. "We denken dat er sprake is van een trend", zegt woordvoerder Marloes Nouwens van de Protestantse Kerk in Nederland. Zo krijgt het landelijke evenement 'The Passion' inmiddels ook lokaal navolging: het Paasverhaal gecombineerd met popsongs.

Dat lijkt heel modern, maar volgens Mirella Klomp, die aan de Protestantse Theologische Universiteit onderzoek doet naar hedendaagse 'passies', is het gebruik al eeuwenoud. "Het vertolken en het vertellen van het passieverhaal vindt in elk geval al plaats sinds het jaar 381." In de Middeleeuwen ontstond er een levendige praktijk van passiespelen buiten de kerkelijke liturgie. Klomp: "Nieuw aan 'The Passion' zijn vooral de combinatie van seculiere popmuziek en het lijdensverhaal, en de rol van de media."

Voor Jelte Rintjema is het inleven in zijn personage Gaius geen probleem, lacht hij. "De ervaring die ik heb opgedaan tijdens mijn dienstplicht komt nu goed van pas."

Soldaat Gaius is een van de weinigen die verkleed zijn. Jezus en Judas lopen in jeans, maar Rintjema draagt een camouflagekleurig uniform. Regisseur Wilbrink: "Het paasverhaal is een verhaal van nu. Daarom dragen de acteurs eigentijdse kleding. Hun teksten zijn niet wereldvreemd en er is ruimte voor improvisatie."

Hosanna

Vrijdag is vaste repeteeravond in Eerbeek. In de kerk komen de acteurs, zangers en muzikanten samen om de teksten en liederen door te nemen. De intocht in Jeruzalem staat vanavond op het programma. Jezus (gespeeld door Arnoud Wigherink) loopt zingend richting het podium. Hij wordt geflankeerd door inwoners van Jeruzalem, die met hun armen zwaaien op de melodie van de muziek en 'Hosanna' zingen. Soldaat Gaius probeert de stroom mensen tegen te houden, maar wordt bijna vertrapt door de menigte. Van zijn bravoure is weinig meer over, nu hij geveld is en op het podium ligt.

Sommige acteurs gaan te veel op in hun rol, signaleert de regisseur. "Ik zag wat mensen extra geweld tegen Gaius gebruiken. Dat moet je niet doen!"

Door 'The Passion' in de plaatselijke kerk na te doen, zegt Mirella Klomp, krijgt die moderne buitenkerkelijke vorm opmerkelijk genoeg juist weer een plek in de traditionele liturgie.

Het paasspel in Eerbeek is geen exacte kopie van 'The Passion', maar een toneelstuk waarbij gebruik gemaakt wordt van zowel popmuziek als klassieke muziek, gespeeld en gezongen door gemeenteleden. De uitvoering staat daarmee in een langere traditie van musicals en toneelstukken, die vooral met Kerst vaak worden opgevoerd. In Eerbeek wordt de paasmusical op Stille Zaterdag opgevoerd op een plein in het centrum van het dorp. Zo wil de kerk het paasverhaal toegankelijk maken voor een groot publiek. "We willen niet dat bijbelverhalen verloren gaan", zegt Ineke Abema, een van de organisatoren.

Verrader

Minstens zo belangrijk, denkt Jowin de Bondt (die Judas speelt), is dat het paasspel het onderlinge contact van de gemeenteleden versterkt. Eigenlijk wilde Jowin gitaar spelen in de begeleidingsband, maar de regisseur castte hem voor de rol van de verrader. "Het maakt mij eigenlijk niet uit welke rol ik heb, als ik maar meedoe."

Na het toneelspel valt de groep uiteen. De acteurs blijven achter in de kerkzaal om scènes uit te spelen. De koorleden trekken zich terug in een aparte ruimte. Het meerstemmige lied 'King of kings' vult de ruimte en dirigent Petra Liman spreekt de zangers toe. "Bij 196 zingen de bassen!" De koorleden volgen haar aanwijzingen schijnbaar moeiteloos op, hoewel er soms wat verwarring ontstaat. "Welke maat is dat? 78? Oh, ik dacht 72."

De zuivere stemmen van de alten, sopranen, tenoren en bassen versmelten samen tot een gezamenlijk 'hallelujah'. "Die wil ik horen!" roept Liman enthousiast. Nu het een van de laatste repeteeravonden is, trekt ze alle registers open om het beste uit de koorleden te halen. "En nu het pièce de résistence, het slotstuk, dat moet staan!" Vol enthousiasme zet het koor opnieuw het lied in. Na de laatste uithaal 'hallelujah', volgt er nog een 'halleluja', maar deze keer van opluchting. Liman is erg te spreken over het niveau van de deelnemers. "Er zijn nog wat schoonheidsfouten die we eruit moeten slijpen. Maar het gaat heel goed. Het is mooi om een stijgende lijn te zien."

Na het repeteren blijven veel jongeren hangen voor de 'derde helft', die volgens Wilbrink 'net zo belangrijk' is als het toneelspel zelf. Ze drinken wat met elkaar en kletsen bij. Ook Tijmen Nijman neemt even pauze. Voor het publiek is hij onzichtbaar, maar hij vervult wel een belangrijke rol. "Ik ben geluidsman. Het licht doe ik er even bij, mij is niks te gek. Bij boosheid hoort rood licht. En bij een vrolijke scène gebruik ik geel licht."

De acteurs kijken met gemengde gevoelens terug op de repetitieavond. Jowin (Judas) is 'redelijk tevreden'. "Ik had moeten inzingen, dat is erbij in geschoten. Maar alles wat nu slecht gaat, is goed. Dat kan alleen maar beter gaan met de echte uitvoering."

Plaatselijke passiespelen

Noord-Holland: Zaandam

Zaandam heeft voor het derde jaar op rij zijn eigen Passion, georganiseerd door de Noorderkerk, in samenwerking met basisschool De Willibrord. "We hopen op een prachtige, inspirerende voorstelling van het eeuwenoude verhaal van Jezus Christus", aldus Sjaak Visser, predikant van de Noorderkerk. Uitvoering: 1 en 2 april. Noorderkerk, Heijermansstraat 127, Zaandam

Gelderland: Paasspel in Eerbeek

Bij het Paasspel in Eerbeek is een grote rol weggelegd voor jongeren: tijdens de vespers in de Stille Week wordt elke keer een nieuwe episode van het Paasspel opgevoerd in de Kruiskerk. Volledige uitvoering in de buitenlucht op zaterdag 4 april, Stuyvenburgplein.

Gelderland : Passietocht Doetinchem

De Muziekschool Oost-Gelderland organiseert samen met de protestantse gemeente in Doetinchem een passietocht. Een kruis wordt door de stad gedragen, geflankeerd door fakkels op dinsdagavond 31 maart. Startpunt: trappen voor het stadhuis.

Overijssel: Ommen The Passion

Tweede editie van een interkerkelijk initiatief dat zich qua sfeer, opzet en ambitie spiegelt aan de landelijke 'Passion'. "Mensen kunnen zich identificeren met de emoties uit het paasverhaal, zoals verdriet, verraad en opoffering", denkt Albert Holtvluwer, organisator van het evenement. Tot 31 maart is er de pre-passion: drie grote houten kruizen staan op een veld, en mensen kunnen mensen daarbij briefjes aan de doornenkroon hangen. Op 31 maart (evenemententerrein De Voormars) is de processie waarbij het kruis door de stad wordt gedragen.

Zeeland: De Passie van Kloetinge

De Passie van Kloetinge is het Zeeuwse antwoord op 'The Passion'. Gisteren, op Palmpasen, werd een denkbeeldige lijdensweg door de straten van het dorp gelopen. Met een optocht, dans-, muziek- en mimegroepen uit de regio werd het evenement groots opgezet. "Ons doel is om saamhorigheid te creëren. We willen de boodschap van hoop, geloof en liefde brengen, waarbij we ruimte geven voor eigen invulling", zegt Els Robbeson, een van de initiatiefnemers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden