'Jezelf zijn gaat niet zonder zelfkennis'

Het eerste jaarcongres Counseling, dat vandaag in Zeist plaatsvindt, is aan 'jezelf zijn' gewijd. Twee filosofen vragen zich af of je niet eerst moet weten wie je bent, voordat je jezelf kunt zijn.

'Jezelf zijn én het op één lijn brengen van individuen, teams en organisaties', staat op de aankondiging van het congres vermeld. In Zeist laten counselors, coaches, supervisoren en reïntegratiedeskundigen hun licht op het onderwerp schijnen.

De Nijmeegse filosofen Paul Bakker en Cees Leijenhorst zijn er niet bij. Aan de Radboud Universiteit geven ze al drie maanden colleges over zelfkennis. Volgens hen kunnen psychologen de vraag of zelfkennis überhaupt mogelijk is, niet beantwoorden.

Volgens Leijenhorst vormt de oproep van het orakel van Delphi - 'Ken uzelf' - zelfs de grondslag van de hele westerse filosofie. De afgelopen eeuwen hebben meerdere filosofen over zelfkennis nagedacht. Vooral Aristoteles (384/3-322 v.Chr.) en Augustinus (354-430) lieten hun sporen achter. Bakker: “De stadsstaat waarin Aristoteles leefde, was relatief klein en overzichtelijk. Iedereen had er zijn vaste plaats. Burgers waren niet bezig met de vraag wie ze waren.“ Zelfkennis was bij Aristoteles niet problematisch. Het was een soort bijproduct van de reflectie op ons waarnemen.

De opvattingen van Augustinus verschillen hemelsbreed van die van Aristoteles. “Augustinus leefde niet in een kleine polis, maar in het uitgestrekte Romeinse Rijk“, zegt Leijenhorst. Filosofie was in die tijd niet op waarneming van de wereld en de reflectie daarop gericht, maar op het bereiken van innerlijk gemoedsrust. In De Belijdenissen keert Augustinus zich bijvoorbeeld af van de natuur. Bakker: “Door zich naar binnen te richten, komt Augustinus dichter bij zijn ziel en dichter bij God.“

Die twee manieren van denken over zelfkennis - via onze interactie met de buitenwereld of via introspectie - hebben de manier beïnvloed waarop we nu over zelfkennis denken.

Ook in de counselingpraktijk zijn de ideeën van Augustinus terug te vinden. Counselor Els Barkema-Sala is spreekster op het congres: “Als mensen zich afvragen wie ze zijn en hoe ze zichzelf kunnen zijn, gaan ze nadenken, lezen of studeren.“ Die opvatting is te herleiden tot Augustinus. Een andere belangrijke component van counseling, de reflectie op handelen en waarnemen, heeft meer aristotelische trekjes.

Wat bij Aristoteles en Augustinus ontbreekt maar bij counseling centraal staat, is het individu. Leijenhorst: “De vraag naar de persoonlijke identiteit van het individu is een recente. Pas bij de 16de-eeuwse filosoof Michel de Montaigne verschuift de vraag van algemene naar individuele zelfkennis.“

Eerste Counseling Jaarcongres, 15/11, 9-17u, Oud London, Woudenbergseweg 52 Zeist, 0570 645516.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden